Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczyła ustalenia tego, czy objęcie obowiązkiem podatkowym wynagrodzeń polskich marynarzy w Norwegii, przy jednoczesnym zastosowaniu przez Norwegię zwolnienia podatkowego do wynagrodzeń marynarzy (bez względu na ich rezydencję) nie wyłącza co do zasady możliwości opodatkowania podatkiem dochodowym przedmiotowych dochodów w Polsce.

Odwołując się do treści art. 14 ust. 3 oraz art. 22 ust. 1 Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Norwegii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisanej w Warszawie dnia 9 września 2009 r. (Dz. U. z 2010 r. Nr 134, poz. 899, dalej: UPO), zmienionej Protokołem z dnia 5 lipca 2012 r. (Dz. U. z 2013 roku, poz. 680) NSA w składzie siedmiu sędziów uznał, że jeżeli marynarz wypełnia dyspozycję przepisów umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania odnoszących się do opodatkowania dochodów z pracy najemnej na statku morskim, przepisy te znajdują zastosowanie, pomimo rezygnacji w jakikolwiek sposób z opodatkowania tych dochodów przez państwo – stronę umowy. Przepisy tej umowy nie wprowadzają warunku zapłaty podatku. Nie ustanawiają także zasady, zgodnie z którą podatek musi zostać uiszczony w którymkolwiek z państw – stron konwencji. Z zasadą tą koresponduje stan prawny, w którym – tak jak w analizowanym przypadku – dochody, które powinny podlegać opodatkowaniu w Norwegii nie podlegają tam opodatkowaniu na podstawie decyzji władz norweskich, a na skutek stosowanej metody proporcjonalnego zaliczenia wobec nieograniczonego obowiązku podatkowego, który mógłby powodować opodatkowanie tych dochodów w Polsce, podatek zostaje ograniczony na skutek obowiązującej ulgi abolicyjnej. Ostateczny kształt obowiązku podatkowego wynika zatem z danego stanu faktycznego i ewentualnie osiąganych innych dochodów w kraju i za granicą.

W rozpoznawanej sprawie w ponownie przeprowadzonym przez organy postępowaniu koniecznym będzie ustalenie, czy podatnik uzyskiwał dochody pracując na statku morskim eksploatowanym przez przedsiębiorstwo norweskie w transporcie międzynarodowym. Dla dokonania tego rodzaju ustalenia koniecznym jest ustalenie pojęcia podmiotu eksploatującego statek. 

W zakresie sformułowania „podmiot eksploatujący statek” NSA wyjaśnił, że istotne jest, czy taki podmiot ma władztwo operacyjne nad statkiem, tj. czy decyduje o zasadniczych elementach eksploatacji statku, a tymi elementami jest decydowanie z pozycji przewoźnika o przyjęciu  ładunku i akceptacji trasy przewozu. Kwestie zaś, czy dany podmiot odpowiada za bezpieczeństwo statku, jego stan techniczny, czy skompletowania załogi oraz świadczenia usług dla załogi, ma drugorzędne znaczenie. 

Jednocześnie postanowieniem, o którym mowa w art. 155 § 1 p.p.s.a. (tzw. postanowieniem sygnalizacyjnym), NSA poinformował Ministra Finansów i Gospodarki o istotnych nieprawidłowościach wynikających z przyjętej przez organy podatkowe wykładni przepisów konwencji międzynarodowych w sprawach unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania.

Link do wyroku II FSK 785/22

Link do postanowienia II FSK 785/22

Strona prowadziła działalność obejmująca wymianę i naprawę opon w pojazdach, wytwarzając tym samym odpady w postaci zużytych opon. Na podstawie porozumienia strona przekazała organizacji społecznej nieodpłatnie opony na potrzeby powstającego ogrodu permakulturowego. To skutkowało wymierzeniem stronie opłaty podwyższonej na podstawie art. 293 ust. 4 pkt 2 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (p.o.ś.), zgodnie z którym na terenach parków narodowych i rezerwatów przyrody (…) podmiot korzystający ze środowiska ponosi opłaty podwyższone w wysokości 1,0 jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku za każdą tonę odpadów i za każdą dobę składowania.

Ostateczna decyzja wymierzająca stronie opłatę podwyższoną została zaskarżona do wojewódzkiego sądu administracyjnego, który uwzględnił skargę, a wyrok ten był przedmiotem skargi kasacyjnej organu administracji.

Oddalając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że art. 293 ust. 4 p.o.ś. jest przepisem szczególnym wobec art. 293 ust. 3 p.o.ś., który przewiduje obowiązek poniesienia opłaty za składowanie odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym. Nie można jednak przyjąć, że art. 293 ust. 4 p.o.ś. przewiduje opłatę podwyższoną za samo pozbycie się odpadów w określonym miejscu podlegającym ochronie. Przepis ten nakazuje bowiem naliczać opłatę „za każdą dobę składowania” (a więc nie chodzi o czynność jednorazową jaką jest pozbycie się). Wymierzenie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska na podstawie art. 293 ust. 4 pkt 2 p.o.ś. wymaga zatem stwierdzenia, że w rezultacie pozbycia się odpadów miało miejsce składowanie odpadów na terenach parków narodowych i rezerwatów przyrody.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że numer telefonu może stanowić dane osobowe przetwarzane przez podmiot zajmujący się telemarketingiem, dopiero od momentu pozyskania przez ten podmiot informacji identyfikujących właściciela numeru telefonu. W rozpoznawanej sprawie podmiot ten zarówno we własnych zasobach, jak i w zasobach innych podmiotów, do których miał dostęp, nie posiadał informacji pozwalających przypisać mu konkretny numer telefonu do osoby, z którą nawiązywano połączenie.

Jeżeli numer telefonu nie pozwala na zidentyfikowanie konkretnej osoby w oparciu o przypisane jej cechy indywidualne, to nie można uznać, że podmiot dysponujący tylko tym numerem telefonu, dysponuje również danymi osobowymi konkretnej osoby i je przetwarza. Nie można w takiej sytuacji nałożyć na podmiot zajmujący się telemarketingiem obowiązku usunięcia numeru telefonu uczestnika z jego bazy danych, a więc nie można skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 58 ust. 2 lit. g RODO* (nałożenie obowiązku usunięcie danych osobowych lub ograniczenie ich przetwarzania).

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ma świadomość problemów abonentów telefonicznych z ochroną swoich praw związanych z prywatnością. Jednak uciążliwość związana z niechcianymi połączeniami telefonicznymi wykonywanymi przez telemarketerów lub konsultantów (podmiotów dysponujących tylko numerami telefonów) nie może mieć wpływu na kwalifikację posiadanych przez te podmioty danych (numerów telefonów), które nie są danymi osobowymi w rozumieniu art. 4 ust 1 RODO. Kwestia ta nie jest objęta ochroną danych osobowych osób fizycznych i wymaga ochrony na gruncie innych gałęzi prawa. Natomiast sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem i nie rozstrzygają spraw w oparciu o zasady słuszności.

* Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018, str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4.03.2021, str. 35).

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczyła tego, czy w świetle art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 poz. 935, dalej: p.p.s.a.) kontrola sądowa postanowienia w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym obejmuje także poprzednie wydane za ten sam okres podatkowy postanowienia w przedmiocie przedłużenia terminu dokonania zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym, w sytuacji gdy nie zostały one zaskarżone i tym samym nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. 

Odwołując się do treści wskazanych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że każde kolejne przedłużenie terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego za dany miesiąc stanowi odrębną sprawę w rozumieniu art. 134 p.p.s.a. Każde z postanowień przedłużających termin zwrotu podatku VAT stanowi odrębne rozstrzygnięcie, które może zostać oddzielnie zaskarżone. Jednocześnie NSA uchylił wyrok sądu pierwszej instancji i postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, bowiem uznał, że termin do zwrotu różnicy podatku może być przedłużany, ale tylko wówczas, gdy przed jego upływem kolejne wydawane w sprawie postanowienia przedłużające termin zwrotu zostały doręczono podatnikowi przed upływem uprzednio wyznaczonego terminu. Takie stanowisko zaprezentowane zostało w szczególności w wyroku NSA z 23 kwietnia 2018 r., I FSK 255/17, wydanym w składzie siedmiu sędziów NSA.

Wątpliwości nie budzi bowiem, że upływ terminu określonego w art. 87 ust. 2 i ust. 6 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1221 ze zm.) wywołuje skutek materialnoprawny w postaci nabycia przez podatnika prawa do zwrotu różnicy podatku w kwocie wynikającej z deklaracji podatkowej. Materialnoprawny charakter terminów określonych w art. 87 ust. 2 w związku z ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług oznacza, że po ich upływie organ podatkowy traci uprawnienie do przedłużenia terminu zwrotu różnicy podatku. Skuteczne przedłużenie terminu możliwe jest jedynie przed jego upływem. Próba przedłużenia terminu po jego upływie jest nieskuteczna, nie ma bowiem możliwości przedłużenia terminu, który upłynął.

Konsekwencją powyższych twierdzeń jest stanowisko, że przerwanie ciągłości w przedłużaniu terminu zwrotu nadwyżki podatku powoduje, że jakiekolwiek dalsze czynności procesowe, w szczególności wydanie kolejnych postanowień o przedłużeniu terminu tego zwrotu, nie mogą być prawnie skuteczne. Innymi słowy, wystarczy, że jedno z wcześniejszych postanowień o przedłużeniu terminu zwrotu VAT zostało wydane lub doręczone po terminie zwrotu podatku, to kolejne postanowienia nie mogą skutecznie przedłużać terminu zwrotu podatku za ten sam okres. 

Link do wyroku I FSK 905/21

W rozpoznawanej sprawie Strona złożyła zgłoszenie celne w kwietniu 2021 r. z tytułu importu samochodów, w którym nie wykazała kwoty do zapłaty podatku akcyzowego, ponieważ tym podatkiem nie są objęte pojazdy ciężarowe, a za takie uznała nabyte pojazdy. Organy podatkowe kwalifikację tę zakwestionowały i stwierdziły, że pojazdy te winny być zaklasyfikowane do kodu CN 8703 23 19 00, który obejmuje samochody i pozostałe pojazdy silnikowe przeznaczone zasadniczo do przewozu osób. W konsekwencji, w sierpniu 2023 r. Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego wydał decyzję, w której orzekł o prawidłowej klasyfikacji taryfowej oraz o prawidłowej kwocie podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług z tytułu importu samochodów. Podatek akcyzowy w wysokości wskazanej w decyzji Skarżący zapłacił w dniach 22 sierpnia i 8 września 2023 r., a następnie złożył wniosek o zwrot akcyzy wskazując, że opodatkowane samochody były przedmiotem wewnątrzwspólnotowej dostawy we wrześniu 2021 r. 

Organy podatkowe obu instancji odmówiły zwrotu podatku. Podstawą odmowy było ustalenie, że wniosek został złożony po upływie rocznego terminu liczonego od daty dokonania dostawy wewnątrzwspólnotowej (art. 107 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym). Roczny termin na złożenie wniosku o zwrot akcyzy ma charakter materialny, co oznacza, że jest nieprzywracalny, a jego przekroczenie wiąże się z utratą prawa uzyskania zwrotu akcyzy.

W skardze na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej Skarżący argumentował, że organ nie wziął pod uwagę okoliczności, iż obowiązek zapłaty podatku akcyzowego został stwierdzony mocą decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. Dopiero po wydaniu tej decyzji Strona zapłaciła podatek akcyzowy i dopiero po tej dacie mogła wystąpić o jego zwrot.

Uwzględniając skargę sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w sytuacji, kiedy podatnik dokonał np. importu samochodu na terytorium kraju w celu jego eksportu lub wewnątrzwspólnotowej dostawy i eksport ten lub dostawa bezspornie został zrealizowany, przy stosowaniu art. 107 ust. 1 u.p.a. nie ma podstaw do jego wykładni na niekorzyść podatnika. Organ podatkowy pominął, że w okresie, w którym upływał roczny termin na złożenie wniosku o zwrot toczyło się postępowanie przed Naczelnikiem Urzędu Celno-Skarbowego w sprawie prawidłowej klasyfikacji taryfowej importowanych samochodów. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, Skarżący nie powinien zostać pozbawiony prawa do zwrotu zapłaconej akcyzy tylko z tej przyczyny, że pozostawał z organem podatkowym w sporze co do klasyfikacji taryfowej importowanych samochodów.
Oddalając skargę kasacyjną organu NSA uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ podatkowy naruszył art. 107 ust. 1 u.p.a. przez jego błędną wykładnię na niekorzyść Skarżącego. Wykładnia tego przepisu powinna uwzględniać możliwość złożenia wniosku o zwrot akcyzy w sytuacji, w której toczy się postępowanie w sprawie ustalenia prawidłowej klasyfikacji taryfowej importowanych samochodów.

Istotą zwrotu przewidzianego w art. 107 ust. 1 u.p.a. jest brak wcześniejszego zarejestrowania samochodu osobowego na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym (ewentualnie czasowe zarejestrowanie na terytorium kraju w celu umożliwienia wywozu pojazdu za granicę). Organ podatkowy nie może poprzestawać na stricte literalnej wykładni przepisu, gdy prowadzi to do oczywistej sprzeczności z celem wprowadzenia regulacji.

Link do orzeczenia I FSK 554/25

W dniu 3 grudnia 2025 r. NSA wydał dwa wyroki w sprawach o sygnaturach I FSK 1272/22 i I FSK 1273/22, którymi oddalił skargi kasacyjne Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od dwóch wyroków WSA w Warszawie, którymi uchylono decyzje wymiarowe w przedmiocie podatku VAT.

W sprawach tych podatnik świadczył tzw. usługi biletowe, polegające na utrzymywaniu obowiązkowych zapasów paliw płynnych. Usługi te świadczone były na rzecz podmiotów zagranicznych, mających miejsca siedziby swej działalności w innych krajach członkowskich UE i zajmujących się wykonywaniem dostaw paliw płynnych z  zagranicy do Polski. Podmioty te, zgodnie z obowiązującymi przepisami, miały koncesje na obrót paliwami płynnymi.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy Spółka świadcząc usługi biletowe była uprawniona do zastosowania do tych usług art. 28b ust. 1 ustawy o VAT przyjmując, że miejscem świadczenia tych usług na rzecz tych podatników działających w takim charakterze jest miejsce (kraje), w których podmioty te podały, że mają siedzibę swojej działalności gospodarczej, będąc w nich zarejestrowane jako podatnicy VAT.

Zdaniem organów podatkowych, działalność tych podmiotów polegała na wprowadzaniu na obszar kraju paliwa, od którego za pośrednictwem zarejestrowanych odbiorców był odprowadzany podatek akcyzowy i opłata paliwowa, a następnie paliwo było sprzedawane polskim odbiorcom. Tym samym, podmioty te prowadząc koncesjonowaną działalność gospodarczą, polegającą na nabywaniu paliwa z zagranicy, zobowiązane były do utrzymywania na terenie kraju określonego stopnia zorganizowania swojej działalności. Z tych też względów przyjąć należało, że posiadały one na terenie Polski niezbędne zaplecze personalne i techniczne umożliwiające im odbiór usług świadczonych przez polskie podmioty i wykorzystanie ich do celów działalności gospodarczej wykonywanej w kraju (Polsce). Z tych też względów organy podatkowe przyjęły, że kontrahenci, na rzecz których Spółka wystawiała zakwestionowane faktury w związku ze świadczeniem dla nich tzw. usług biletowych, posiadali stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej na terenie Polski, a tym samym Spółka winna była opodatkować sprzedawane usługi stawką 23% VAT.

Sąd pierwszej instancji skargę Spółki uwzględnił, a NSA podzielając to stanowisko uznał, że w sprawach tych organy podatkowe niezasadnie przyjęły, że podatnik świadcząc usługi na rzecz podmiotów mających siedziby za granicą w innych państwach członkowskich UE, miał uzasadnione podstawy do tego, żeby na podstawie okoliczności towarzyszących tym usługom uznać, że podmioty te mają na terytorium Polski stałe miejsca wykonywania działalności gospodarczej, inne od miejsca siedziby ich działalności za granicą, co determinowałoby uznanie terytorium Polski za miejsce świadczenia tych usług (art. 28b ust. 2 ustawy o VAT) i opodatkowanie ich według stawki krajowej podatku VAT.

Zdaniem NSA, o zorganizowanym prowadzeniu działalności na terytorium Polski w stopniu pozwalającym na uznanie, że zagraniczni kontrahenci podatnika mieli na terytorium Polski stałe miejsca prowadzenia działalności gospodarczej w rozumieniu art. 28b ust. 2 ustawy o VAT, nie świadczy uzyskanie przez te podmioty koncesji na obrót paliwami płynnymi w Polsce, gdyż obowiązek uzyskania tych koncesji dotyczy każdego podmiotu dokonującego dostaw paliw płynnych na terytorium Polski, niezależnie od stopnia zorganizowania tej działalności. Tak samo NSA ocenił korzystanie przez kontrahentów podatnika z samych usług biletowych. Korzystanie z tych usług nie wiąże się z nabywaniem paliw stanowiących zapasy na własność i nie powoduje utrzymywania przez nabywców tych usług zorganizowanych struktur gospodarczych, służących wykonywaniu działalności na terytorium Polski. W ocenie NSA, o prowadzeniu działalności w sposób świadczący o posiadaniu przez kontrahentów podatnika stałych miejsc prowadzenia działalności na terytorium Polski nie mogą też świadczyć takie okoliczności jak: korzystnie przez tych kontrahentów z usług polskich podmiotów (usługi księgowe, usługi tłumaczenia, przygotowywania dokumentacji i usługi biurowe), pełnienie funkcji zarządczych u kontrahentów przez osoby fizyczne mające miejsce zamieszkanie w Polsce, korzystnie ze wsparcia procesów biznesowych wykonywanego przez podmioty polskie. Zdaniem sądu, żądanie od podatników świadczących usługi znajomości tego rodzaju okoliczności, związanych z podmiotami będącymi nabywcami usług, stanowiłoby żądanie od podatników podejmowania w odniesieniu do nabywców usług czynności weryfikacyjnych wykraczających poza to, co jest normalnie przyjęte w stosunkach gospodarczych, obejmujących wykonywanie usług. Żądanie od podatnika znajomości tego rodzaju okoliczności i określania na ich podstawie stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej jest nieuprawnione w świetle art. 22 Rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 282/2011 z dnia 15 marca 2011 r. ustanawiającego środki wykonawcze do dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. 

Link do orzeczenia: I FSK 1272/22 i I FSK 1273/22

W tej sprawie cudzoziemka ubiegała się o udzielenie jej i jej małoletnim dzieciom azylu w Polsce. Cudzoziemka powołała się na przejęcie przez właściwy organ kraju pochodzenia opieki nad jej dziećmi, co poskutkowało wszczęciem przeciwko niej postępowania karnego za uprowadzenie dzieci za granicę. Odmowa udzielenia azylu była przedmiotem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, który skargę oddalił. Następnie została wniesiona skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, będąca przedmiotem rozpoznania w tej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny w ustnych motywach rozstrzygnięcia wyjaśnił, że zgodnie z art. 90 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, cudzoziemcowi można, na jego wniosek, udzielić azylu w Rzeczypospolitej Polskiej, gdy jest to niezbędne do zapewnienia mu ochrony oraz gdy przemawia za tym ważny interes Rzeczypospolitej Polskiej. Przytoczony przepis wskazuje na dwie przesłanki, których tylko łączne spełnienie umożliwia udzielenie cudzoziemcowi azylu, przy czym decyzja w sprawie udzielenia azylu ma charakter uznaniowy i należy do wyłącznej kompetencji państwa. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko wojewódzkiego sądu administracyjnego, że w tej sprawie takie przesłanki nie zaszły. To cudzoziemiec powinien wykazać, że uzyskanie azylu jest niezbędne do zapewnienia mu ochrony. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka potwierdza występowanie przypadków nadużyć ze strony służb ochrony praw dziecka, jednak nie jest tak, że są to nadużycia o charakterze systemowym i dotykają każdego. W tej sprawie nie było podstaw do stwierdzenia, że w kraju pochodzenia doszło do naruszenia praw skarżącej i jej dzieci (ochrony rodziny i praw dziecka). Nie bez znaczenia jest także, że cudzoziemka nie skorzystała w pełni z przysługującego jej prawa do sądu w odniesieniu do decyzji o odebraniu jej dzieci. Ponadto, nie w każdym przypadku interes państwa będzie przemawiał za udzieleniem azylu, a jedynie wówczas, gdy interes zasługuje na miano „ważnego”, czyli dotyczy spraw o podstawowym znaczeniu dla Polski. Również ta przesłanka nie została spełniona w tej sprawie, bowiem interes taki nie wynika z wiążących Polskę aktów prawa międzynarodowego w zakresie ochrony praw człowieka. 

W tej sprawie wniesiona do wojewódzkiego sądu administracyjnego skarga cudzoziemca, będącego małżonkiem obywatela polskiego, dotyczyła odmowy wydania wizy krajowej w celu odwiedzin u rodziny. Cudzoziemiec ubiegał się o wizę krajową w celu odwiedzin u rodziny (konkretnie u żony będącej obywatelką polską mieszkającą w Polsce) i wydania takiej wizy mu odmówiono. Zasadnicze znaczenie w tej sprawie miało ustalenie, czy skarga na decyzję w tym przedmiocie podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna, na podstawie art. 5 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – p.p.s.a.), który stanowi, że sądy administracyjne nie są właściwe w sprawach wiz wydawanych przez ministra właściwego do spraw zagranicznych lub konsulów. Jednocześnie ustawa przewiduje wyjątek od tego wyłączenia, który dotyczy wiz wydawanych cudzoziemcowi będącemu członkiem rodziny obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. z 2024 r. poz. 633).

Literalna wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że sprawy wiz wydawanych cudzoziemcowi, będącemu członkiem rodziny obywatela państwa innego niż Polska i wymienionego w art. 2 pkt 4 lit. b) p.p.s.a., podlegają rozpoznaniu przez sądy administracyjne, a sprawy wiz wydawanych cudzoziemcowi będącemu członkiem rodziny obywatela Polski są już spod takiej kontroli wyłączone. NSA zastosował jednak systemową wykładnię art. 5 pkt 4 lit. b) p.p.s.a., w wyniku której uznał, że powołany przepis, stanowiący wyjątek od wyłączenia właściwości sądów administracyjnych w sprawach wiz wydawanych przez konsulów, powinien mieć zastosowanie także w przypadku wiz wydawanych cudzoziemcowi, będącemu członkiem rodziny obywatela polskiego, jeżeli wydanie wizy ma na celu realizację prawa do życia rodzinnego. Literalne odczytanie powołanego przepisu, nieobejmującego takiego przypadku, jak rozpoznawany, jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości z art. 32 Konstytucji RP, stosowaną w związku z konstytucyjnym prawem do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Gdyby bowiem cudzoziemiec, któremu odmówiono wydania wizy, był małżonkiem obywatela innego niż Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej, to przysługiwałoby mu na podstawie wyjątku w nim zawartego, prawo do złożenia skargi do sądu administracyjnego na decyzję konsula o odmowie wydania mu wizy. Za przyjętą wykładnią przemawia także treść art. 13 w związku z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, z których wynika zobowiązanie się Polski do zagwarantowania skutecznego środka zaskarżenia w przypadku naruszenia prawa do życia rodzinnego.