Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

Od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Zmiana ta polegała na wprowadzeniu nowego rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. 

Obecnie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawny członek rodziny jest osobą, która ukończyła 18 rok życia. Osoby te od 1 stycznia 2024 r. zostały objęte nową formą wsparcia ze strony Państwa w postaci świadczenia wspierającego, służącego częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób.

Rozpoznawana sprawa dotyczyła możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. w sytuacji, gdy wnioskodawca pobierał emeryturę i nie zawiesił prawa do jej pobierania przed wejściem w życie nowych przepisów. Możliwość zastosowania przepisów dotychczasowych, a więc poprzedniego brzmienia ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynika z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym i dotyczy sytuacji, w których prawo do takiego świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed 31 grudnia 2023 r. Zastosowanie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym wymaga zatem ustalenia, czy do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z przepisów dotychczasowych. Samo złożenie wniosku przed tą datą nie jest wystarczające dla zastosowania wcześniejszego stanu prawnego. Jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Przesłanka ta może zostać wyeliminowana wyłącznie przez skuteczne zawieszenie prawa do emerytury, które następuje na podstawie decyzji organu rentowego i wywołuje skutek od miesiąca jej wydania. Brak zawieszenia emerytury przed 31 grudnia 2023 r. oznacza, że nie zostały spełnione wszystkie warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie dotychczasowych przepisów, co wyklucza możliwość zastosowania art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Link do orzeczenia

Link do orzeczenia

W dzisiejszym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia skargi kasacyjne Prezesa Rady Ministrów od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2025 r. o sygnaturach akt: II SA/Wa 153/25, II SA/Wa 154/25, II SA/Wa 155/25, II SA/Wa 156/25, II SA/Wa 157/25, II SA/Wa 158/25, II SA/Wa 159/25, II SA/Wa 152/25. 

Wyroki te zapadły w sprawach ze skarg na decyzje Prezesa Rady Ministrów dotyczące cofnięcia poświadczeń bezpieczeństwa w zakresie dostępu do informacji niejawnych o wskazanych w wyroku klauzulach.

Zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, natomiast ze względu na informacje wrażliwe zawarte w uzasadnieniu wyroku, uzasadnienie to nie będzie podlegało publicznemu udostępnieniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przedmiotem sprawy zakończonej dzisiejszym prawomocnym wyrokiem było wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu określającej warunki prowadzenia robót melioracyjnych, w związku z realizacją przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku wielorodzinnego. Po wznowieniu postępowania, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Poznaniu decyzją z 26 kwietnia 2019 r. wniósł sprzeciw wobec realizacji przedsięwzięcia. Po wniesieniu odwołania Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Warszawie decyzją z 31 lipca 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z 26 kwietnia 2019 r.

Skargę na decyzję z 31 lipca 2019 r. wniósł inwestor. Wyrokiem z 11 marca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję z 31 lipca 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 26 kwietnia 2019 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) przez błędną wykładnię i błędne przyjęcie, że w sprawie istniały podstawy wznowienia postępowania.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wniosła organizacja społeczna oraz organ - Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska.

Wyrokiem z 26 marca 2024 r. III OSK 3411/21 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną organu jako wniesioną z uchybieniem terminu oraz oddalił skargę kasacyjną organizacji społecznej.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wniósł o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem z 26 marca 2024 r. III OSK 3411/21 wskazując, że skarga kasacyjna została wniesiona w terminie.

W dzisiejszym wyroku w sprawie III OSK 1974/24 Naczelny Sąd Administracyjny wznowił postępowanie sądowoadministracyjne w tej sprawie uznając, że skarga kasacyjna Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska została wniesiona w terminie i jednocześnie oddalił skargę kasacyjną tego organu.

NSA uznał, że ujawnienie w trakcie realizacji inwestycji przekroczenia deklarowanej powierzchni przekształconej (ponad 2 ha) nie stanowiło nowej okoliczności istniejącej w chwili wydania decyzji z 6 maja 2015 r., a więc nie mogło być podstawą wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Sąd podkreślił konieczność rozróżnienia wadliwości decyzji administracyjnej od jej nieprawidłowej realizacji, podkreślając, że naruszenia powstałe na etapie wykonywania decyzji powinny być przedmiotem ewentualnego odrębnego postępowania.

NSA nie podzielił także zarzutu kasacyjnego organu podnoszącego naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazując, że uzasadnienie wyroku Sądu I instancji spełniało wszystkie wymogi i umożliwiało kontrolę instancyjną. Sąd zaznaczył, że przepis ten nie może służyć do kwestionowania samej oceny prawnej. Ponadto NSA nie dopatrzył się naruszenia art. 153 p.p.s.a., akcentując, że na etapie wydawania decyzji inwestor deklarował parametry inwestycji, które nie kwalifikowały jej jako przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko, a późniejsze odstępstwa nie świadczą o wadliwości samej decyzji określającej warunki prowadzenia robót melioracyjnych.

*Sprostowanie do informacji prasowych w związku z wyrokiem NSA z 14 kwietnia 2026 r. III OSK 1974/24 - link do sprostowania

W rozpoznawanych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny analizował skutki podatkowe transakcji zabezpieczających (hedgingowych), w szczególności w zakresie ich opodatkowania VAT oraz ustalenia, która ze stron występuje w charakterze podatnika.

W pierwszej sprawie spółka holdingowa zawierała ze spółkami zależnymi kontrakty w celu zabezpieczenia ryzyka zmian cen aluminium. Spółka holdingowa najpierw przeprowadzała transakcje zabezpieczające z instytucjami finansowymi, a następnie zawierała analogiczne kontrakty ze spółkami zależnymi. Transakcje miały charakter nierzeczywisty – strony nie dokonywały fizycznych dostaw towaru, lecz rozliczały się pieniężnie w zależności od poziomu cen rynkowych.

Spółka stała na stanowisku, że nie jest podatnikiem VAT w sytuacji, gdy występuje ujemny wynik na takich transakcjach, ponieważ wypłacane kwoty nie stanowią wynagrodzenia za usługę. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał natomiast, że  wypłaty środków na rzecz zagranicznych spółek zależnych stanowi dla nich wynagrodzenie i dochodzi do nabycia usług przez spółkę holdingową, a tym samym do importu usług, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.t.u., co skutkuje obowiązkiem rozliczenia podatku przez spółkę holdingową.

Stanowiska tego nie podzieliły  sądy administracyjne. Sąd pierwszej instancji uznał, że spółki zależne nie świadczą żadnych usług na rzecz spółki holdingowej, lecz są wyłącznie beneficjentami usługi zabezpieczenia ryzyka wyświadczanej przez spółkę holdingową. Rozliczenia pieniężne mają charakter techniczny i stanowią element mechanizmu finansowego, a nie wynagrodzenie za usługę.Naczelny Sąd Administracyjny podzielił tę ocenę. Wskazał, że spółki zależne nie wykonują żadnych czynności na rzecz spółki holdingowej, a osiągnięcie przez nie zysku jest wyłącznie konsekwencją sytuacji rynkowej, a nie rezultatem świadczenia usług.

Druga sprawa dotyczyła spółki operacyjnej, która zawierała ze swoją spółką matką transakcje typu forward w celu zabezpieczenia ryzyka walutowego. Strony uzgadniały kurs waluty oraz datę rozliczenia, a następnie dokonywały rozliczeń pieniężnych w zależności od różnicy pomiędzy kursem umownym a rynkowym.Spółka argumentowała, że nie świadczy usług, a uzyskiwane kwoty nie stanowią wynagrodzenia, wobec czego nie występuje jako podatnik VAT.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał przeciwnie, wskazując, że osiągnięcie dodatniego wyniku oznacza świadczenie usługi na rzecz spółki matki, a uzyskana kwota stanowi wynagrodzenie podlegające opodatkowaniu VAT.

Stanowiska organu nie podzieliły sądy administracyjne. Sąd pierwszej instancji uznał, że wynik transakcji forward nie stanowi zapłaty za usługę, lecz jest efektem sytuacji rynkowej, a same rozliczenia mają charakter techniczny i służą realizacji funkcji zabezpieczającej.Naczelny Sąd Administracyjny również uznał to stanowisko za prawidłowe. W ocenie NSA to spółka matka pełni rolę usługodawcy, oferując zabezpieczenie ryzyka, natomiast spółka zależna jest beneficjentem tej usługi.

NSA podkreślił również, że dla oceny skutków w VAT nie ma znaczenia kierunek przepływów pieniężnych ani to, czy dana strona osiąga dodatni czy ujemny wynik transakcji. Kierunek przepływu środków nie może przesądzać o tym, która ze stron jest usługodawcą, a która usługobiorcą.

W konsekwencji NSA uznał, że ewentualny zysk osiągany w ramach transakcji zabezpieczających nie pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością podlegającą opodatkowaniu VAT i nie stanowi wynagrodzenia za świadczenie usług.

Sprawa dotyczyła dopuszczalności uchylenia przez radę gminy uchwały o utworzeniu parku kulturowego oraz zakresu wymogów proceduralnych związanych z podjęciem takiej uchwały.

Zgodnie z art. 7 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jedną z form ochrony zabytków jest utworzenie parku kulturowego. Ta prawna forma ochrony zabytków w Polsce, ustanawiana jest uchwałą rady gminy (będącą aktem prawa miejscowego) w celu ochrony krajobrazu kulturowego oraz zachowania wyróżniających się krajobrazowo terenów z zabytkami. Pomimo braku wyraźnej regulacji ustawowej dotyczącej trybu likwidacji parku kulturowego, uchylenie uchwały w tym przedmiocie powinno nastąpić z zachowaniem analogicznych wymogów proceduralnych jak przy jej podjęciu. Oznacza to w szczególności konieczność zasięgnięcia opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków oraz zapewnienia udziału społeczności lokalnej. Brak spełnienia tych warunków przy uchyleniu uchwały o utworzeniu parku kulturowego oznacza istotne naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności tego rodzaju uchwały.

Link do orzeczenia

Sprawa dotyczyła dopuszczalności przetwarzania przez podmioty zarządzające wierzytelnościami danych osobowych osoby wskazywanej jako spadkobierca dłużnika w celu dochodzenia wierzytelności, w sytuacji braku stwierdzenia nabycia spadku.

NSA wskazał, że zastosowanie art. 6 ust. 1 lit. f RODO* wymaga wykazania istnienia prawnie uzasadnionego interesu administratora, przy czym warunkiem jego przyjęcia jest rzeczywisty związek pomiędzy przetwarzaniem danych a możliwością dochodzenia roszczeń. W tym kontekście kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy osoba, której dane są przetwarzane, może być uznana za dłużnika. W związku z tym NSA wyjaśnił, że samo złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku nie przesądza o nabyciu statusu spadkobiercy. Status ten może być skutecznie wykazany wobec osób trzecich wyłącznie przez przedstawienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia. W konsekwencji brak takiego dokumentu uniemożliwia uznanie danej osoby za dłużnika w rozumieniu przepisów ustawy z 12 maja 2023 r. o zarządzaniu wierzytelnościami i nabywcach wierzytelności. Jeżeli osoba wskazywana jako spadkobierca kwestionuje swój status, administrator danych nie może opierać przetwarzania danych wyłącznie na przypuszczeniu co do jej odpowiedzialności za dług. W takiej sytuacji konieczne jest uprzednie uzyskanie formalnego potwierdzenia nabycia spadku. Choć wierzyciel może co do zasady wykazywać status spadkobiercy różnymi środkami dowodowymi, to w razie sporu jedyną drogą jest uzyskanie orzeczenia sądu w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. Dopiero taki dokument pozwala na przypisanie danej osobie statusu dłużnika. Natomiast brak wykazania statusu dłużnika wyklucza możliwość powołania się na prawnie uzasadniony interes w rozumieniu art. 6 ust. 1 lit. f RODO, a tym samym wyklucza podstawę prawną przetwarzania danych osobowych.

* rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018, str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4.03.2021, str. 35)

Sprawa dotyczyła zgodności z prawem uchwały sejmiku województwa określającej zasady korzystania z obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej, w szczególności w zakresie wymogów formalnych oraz przebiegu procedury. Obywatelska inicjatywa uchwałodawcza została uregulowana w art. 89a ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa.

NSA potwierdził, że zakres przedmiotowy obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej obejmuje wyłącznie sprawy mieszczące się w kompetencjach organu stanowiącego województwa. W konsekwencji dopuszczalne jest doprecyzowanie w akcie prawa miejscowego, że projekty uchwał składane przez mieszkańców muszą dotyczyć zadań samorządu województwa oraz spraw należących do właściwości sejmiku.

Jednocześnie NSA podkreślił, że akt prawa miejscowego nie może prowadzić do ograniczenia ustawowego prawa inicjatywy uchwałodawczej ani do nadania mu charakteru iluzorycznego. W tym kontekście za istotne naruszenie prawa uznano brak określenia terminu na dokonanie oceny formalnej projektu uchwały przez przewodniczącego sejmiku. Taka regulacja umożliwia bowiem nieograniczone w czasie wstrzymywanie procedury, co pozostaje w sprzeczności z art. 89a ustawy o samorządzie województwa.

NSA wskazał również, że niedopuszczalne jest ograniczenie zbierania podpisów poparcia pod projektem uchwały zgłaszanym w ramach obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej wyłącznie do okresu po zawiadomieniu o spełnieniu przez projekt warunków formalnych. Projekt uchwały wraz z poparciem co najmniej 1000 uprawnionych mieszkańców może zostać zgłoszony w każdym czasie, także łącznie z zawiadomieniem o powołaniu komitetu inicjatywy uchwałodawczej. Sejmik województwa nie został upoważniony do wyznaczania ram czasowych, w których można zbierać podpisy poparcia pod projektem.

Link do orzeczenia