Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej, przy udziale Rzecznika Praw Obywatelskich, 48 skarg kasacyjnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 sierpnia 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 201/21, oddalającego skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z 30 grudnia 2020 r. w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji banku, uwzględnił osiem skarg kasacyjnych i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; oddalił 40 skarg kasacyjnych i odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że każdy z podmiotów skarżących kasacyjnie będący akcjonariuszem, obligatariuszem lub wierzycielem banku posiadał legitymację skargową do wniesienia skargi na decyzję o przymusowej restrukturyzacji.

Uwzględniając pięć skarg kasacyjnych: Rady Nadzorczej restrukturyzowanego banku, akcjonariuszy i obligatariuszy banku, Naczelny Sąd Administracyjny za usprawiedliwiony uznał jedynie zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), w zakresie w jakim Sąd I instancji nie odniósł się do zagadnienia kumulacji w jednym organie trzech funkcji: organu ds. przymusowej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, gwaranta depozytów oraz administratora tymczasowego (kuratora).

Natomiast uwzględniając kolejne trzy skargi kasacyjne, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że zachodzi przesłanka nieważności postępowania przewidziana w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. – pozbawienie strony możności obrony swych praw. Z akt sprawy i sformułowanych zarzutów kasacyjnych wynika, że skarżącym na etapie postępowania przed Sądem I instancji odmówiono udostępnienia akt administracyjnych. Biorąc pod uwagę, że stroną postępowania administracyjnego w sprawie przymusowej restrukturyzacji jest tylko podmiot, którego dotyczy przymusowa restrukturyzacja i że decyzja w tym przedmiocie oraz jej uzasadnienie doręczane jest tylko Radzie Nadzorczej tego podmiotu, w sytuacji w której o wybranych elementach decyzji (powodach jej podjęcia i skutkach) skarżący dowiadują się z komunikatu zamieszczanego na oficjalnej stronie internetowej BFG, odmowa udostępnienia przez WSA w Warszawie akt sprawy, w tych konkretnych okolicznościach, stanowiła przesłankę nieważności postępowania w sprawach dotyczących tych skarżących, do której doszło przed połączeniem kilkuset spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia jednym wyrokiem w znaczeniu formalnoprawnym.

Wyjaśniając przyczyny oddalenia pozostałych skarg kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny uznał, będąc związanym granicami skarg kasacyjnych i zakreślonym nimi wzorcem kontroli, że skargi te nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.

Link do orzeczenia 

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przedstawionego w postanowieniu z dnia 7 lutego 2025 r., sygn. akt I FSK 1519/21, postanowił przejąć sprawę do rozpoznania w składzie siedmiu sędziów NSA.
 
postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2025 r., sygn. akt I FPS 1/25

 Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej oddalił skargę kasacyjną Z.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 34/21 w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 30 września 2020 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro zgon uczestnika postępowania nastąpił 22 października 2020 r., a decyzja Prezesa NFZ została doręczona dorosłemu domownikowi w miejscu zamieszkania uczestnika w dniu 21 października 2020 r., to w opisanych okolicznościach brak jest podstaw do twierdzenia, że decyzja organu odwoławczego nie została doręczona uczestnikowi, a tym samym, że nie weszła do obrotu.

NSA zgodził się ze skarżącą co do tego, że prawo o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego jest prawem osobistym, co sprawia, że prawo to nie należy do spadku, jako ściśle związane z osobą zmarłego – art. 922 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Zatem prawo to nie przechodzi na następców prawnych. Oznacza to, że postępowanie nie będzie się toczyć dalej z udziałem następców prawnych, gdy chodzi o zmarłą stronę (tutaj: uczestnika postępowania). Jednakże, zdaniem składu orzekającego, w związku ze śmiercią wykonawcy umowy (uczestnika postępowania) nie powstał stan niedopuszczalności kontynuowania procesu ani nie zachodziła podstawa do umorzenia postępowania w odniesieniu do skarżącej kasacyjnie (płatniczki), z którą uczestnik zawarł umowy nazwane „umowami o dzieło”, które – zdaniem Sądu – są umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy k.c.

NSA wskazał, że postępowanie sądowe w sprawie zostało zainicjowane przez skarżącą kasacyjnie, która kwestionowała wskazany w decyzjach organów NFZ reżim umów cywilnoprawnych zawartych z uczestnikiem. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą konsekwencję w postaci wydania decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym, co z kolei rodzi po stronie płatnika (zleceniodawcy) obowiązek opłacenia składek na to ubezpieczenie. Skoro zostaje ujawniony tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, to na płatniku spoczywa ciężar odprowadzenia należnych składek. Przy czym wymaga podkreślenia, że obowiązek ten powstaje już w momencie realizacji umowy. Płatnik bowiem jest obowiązany bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne – na mocy art. 69 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych – zgodnie z art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 1a pkt 20 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wobec powyższego śmierć wykonawcy umowy, co do której stwierdzono tytuł do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, nie powoduje niedopuszczalności kontynuowania postępowania sądowego, czy obowiązku umorzenia postępowania, jak też nie dezaktualizuje obowiązku zapłaty zaległych składek przez płatnika. Postępowanie sądowe toczy się nadal, wyłącznie między płatnikiem składek a organem rozpatrującym indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego (art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach).

Link do orzeczenia

W odróżnieniu do analogicznej regulacji na gruncie procedury cywilnej (art. 139 ust. 1 k.p.c.) przepis ustawy p.p.s.a. przewiduje, że powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma powinno nastąpić "w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej". Ustawodawca nie przewiduje, że drugie awizo pozostawia się w skrzynce dokładnie siódmego dnia czternastodniowego terminu. Z regulacji art. 73 p.p.s.a. nie wynika, że wystawiane jest pierwsze awizo, przesyłka oczekuje 7 dni na poczcie, wystawiane jest następnie drugie awizo, po którym przesyłka będzie czekała 7 dni na poczcie. Ustawodawca przewiduje, że wystawiane jest pierwsze awizo, w przypadku niepodjęcia przesyłki - pozostawia się drugie awizo o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od pierwszego awizo.

Link do orzeczenia

W dniu 29 maja 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał dwie skargi kasacyjne A.B. (sędziego NSA w stanie spoczynku) wniesione od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 2021 r.: odpowiednio o sygn. akt VI SA/Wa 1087/21 oddalającego skargę A.B. na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 5 marca 2021 r. nr 1130.21.2021 w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia sędziego w stan spoczynku oraz o sygn. akt VI SA/Wa 1289/21 oddalającego skargę A.B. na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 5 marca 2021 r. nr 1130.22.2021 w przedmiocie stwierdzenia daty przeniesienia sędziego w stan spoczynku.

W obu rozpoznawanych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości; uchylił zaskarżone postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz zasądził od Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego kasacyjnie A.B. zwrot kosztów postępowania sądowego.

W motywach ustnych Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił najważniejsze powody podjętych rozstrzygnięć.

Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził dopuszczalność drogi sądowej w sprawie skargi na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia albo przeniesienia sędziego w stan spoczynku.

W ocenie NSA podjęte przez Prezydenta RP rozstrzygnięcie dotyczące przejścia sędziego w stan spoczynku, wydane na podstawie art. 39 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2019 r. poz. 825; dalej: ustawa o Sądzie Najwyższym), zgodnie z którym datę przejścia sędziego w stan spoczynku albo przeniesienia sędziego SN (odpowiednio sędziego NSA) w stan spoczynku stwierdza Prezydent RP, jest aktem o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), podlegającym kognicji sądów administracyjnych. Zdaniem składu orzekającego jest to już utrwalone stanowisko w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 111 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym znajdował zastosowanie do sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że stosownie do treści art. 111 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym, który wszedł w życie 3 kwietnia 2018 r., w terminie sześciu miesięcy od dnia wejścia tej ustawy w życie sędzia Sądu Najwyższego mógł przejść w stan spoczynku, składając za pośrednictwem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oświadczenie Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei w myśl art. 49 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w sprawach nieuregulowanych w ustawie, do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz do sędziów, urzędników i pracowników tego sądu stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące Sądu Najwyższego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił argumentacji o potrzebie kontrasygnowania aktu Prezydenta RP, o którym jest mowa w art. 39 ustawy o Sądzie Najwyższym.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 29 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej oddalił skargę kasacyjną W.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 marca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 4/21 w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 27 października 2020 r. w przedmiocie odmowy ponownego powołania na stanowisko notariusza oraz odstąpił w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wskazał, że w przypadku, gdy chodzi o powołanie na stanowisko notariusza osoby, która wcześniej wykonywała ten zawód, a następnie na skutek wyroku orzekającego o zastosowaniu środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza została odwołana ze stanowiska notariusza, ocena czy osoba ta daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza wymaga uwzględnienia także tych okoliczności, które miały miejsce po odwołaniu ze stanowiska notariusza. W ten sposób można bowiem ocenić, czy zachowanie kandydata w życiu zawodowym i osobistym, pozwalają prognozować, że mimo nagannego zdarzenia z przeszłości, będzie on prawidłowo wykonywał zawód notariusza. Konieczne jest zatem wykazanie przez osobę ubiegającą się o ponowne powołanie na notariusza takich okoliczności dotyczących jej postępowania lub działalności w okresie po odwołaniu ze stanowiska notariusza (w tym przede wszystkim związanych z jej działalnością zawodową), które mogą być podstawą do ustalenia, że obecnie osoba ta daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Powołując się na poglądy orzecznictwa NSA stwierdził, że również po zatarciu skazania w sferze porządku prawnego pozostają obiektywnie istniejące fakty związane z zaistnieniem określonych zachowań zakwalifikowanych jako przestępstwa i potwierdzone wydaniem prawomocnego orzeczenia skazującego. Fakty te, istniejąc nadal jako fakty społeczne, nie tylko mogą, lecz także muszą być brane pod uwagę przy ocenie realizacji przesłanek, o których mowa w art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz.U. z 2020 r. poz. 1192; dalej: u.p.n.). Zdaniem NSA jest również oczywiste, że samo urzędowe stwierdzenie niekaralności danej osoby nie jest równoznaczne ze spełnieniem wymogu dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Z tych powodów, zdaniem NSA, trzeba zatem przyjąć, że ocena, czy dana osoba daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, powinna opierać się na rozważeniu całokształtu jej cech, jak również postępowania w życiu zawodowym i osobistym, odnoszących się do okoliczności, które stanowią prognozę co do należytego wykonywania obowiązków notariusza, jako zawodu zaufania publicznego.

W ocenie NSA, o ile zatem o nieskazitelności charakteru danej osoby świadczą względnie stałe właściwości i predyspozycje do przejawiania zachowań zgodnych z prawem i powszechnie akceptowanymi zasadami etyczno-moralnymi (w tym postawa legalistyczna, prawość, uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, rzetelne wykonywanie obowiązków, przestrzeganie zasad współżycia społecznego), o tyle cecha dawania rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków zawodu zaufania publicznego wiąże się z dokonaniem – na podstawie oceny dotychczasowego zachowania – pozytywnej prognozy przestrzegania tego rodzaju obowiązków w przyszłości.

NSA wskazał, że z treści art. 16a § 2 u.p.n. należy wyprowadzić uzasadniony na gruncie wykładni językowej oraz wewnątrzsystemowej wniosek, że przesłanka upływu co najmniej 10-letniego terminu niewykonywania zawodu notariusza powinna być rozumiana jako okres prawnej niemożności dokonywania czynności notarialnych (por. art. 1 § 1 u.p.n.) w związku z utratą prawa do wykonywania zawodu notariusza na skutek zdarzeń, o których mowa w art. 16 § 1 pkt 1, 4, 5 i 6 oraz art. 16 § 3 u.p.n., i stanowiących podstawy do wydania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji o odwołaniu notariusza. W odniesieniu do podstawy wskazanej w art. 16 § 1 pkt 5 u.p.n. należy przyjąć, że notariusz traci prawo do wykonywania zawodu notariusza już z dniem wydania prawomocnego wyroku sądu orzekającego środek karny w postaci zakazu wykonywania tego zawodu, niezależnie od późniejszej daty wydania decyzji o odwołaniu ze stanowiska notariusza z tego powodu. Stan niewykonywania zawodu notariusza z przyczyn, o których mowa w art. 16 § 1 pkt 1, 4, 5 i 6 oraz art. 16 § 3 u.p.n., trwa natomiast co najmniej do dnia wydania przez Ministra Sprawiedliwości pozytywnej decyzji w sprawie wniosku o ponowne powołanie na notariusza (art. 16a § 1 u.p.n.), niezależnie od konieczności złożenia ponownego ślubowania (art. 15 u.p.n.), uruchomienia kancelarii w siedzibie wyznaczonej przez Ministra Sprawiedliwości oraz rozpoczęcia dokonywania czynności notarialnych. Oznacza to, że sam fakt złożenia wniosku o ponowne powołanie na stanowisko notariusza nie ma znaczenia dla przerwania biegu 10-letniego terminu, o którym mowa w art. 16a § 2 u.p.n., a jego upływ w toku postępowania o ponowne powołanie aktualizuje konieczność uzupełnienia wniosku w zakresie przesłanki określonej w art. 11 pkt 5 u.p.n. (ponowne złożenie egzaminu notarialnego w Rzeczypospolitej Polskiej), z zastrzeżeniem art. 12 § 1 u.p.n., pod rygorem wydania decyzji odmownej.

Link do orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego, przedstawionego przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjął następującą uchwałę:

 „Określenie wartości nieruchomości wywłaszczonej lub przejętej z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 311), która na dzień wydania decyzji była przeznaczona pod inwestycję drogową, powinno nastąpić na podstawie § 49 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 23 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz. U. z 2023 r. poz. 1832), a przed zmianą stanu prawnego na podstawie § 36 ust. 4 uchylonego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 555, ze zm.), uwzględniając zasadę korzyści określoną w art. 134 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145).”

Uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 27 maja 2025 r. (sygn. akt I OPS 1/24)

link do uchwały 

W dniu 26 maja 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu wniosku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2025 r., znak sprawy BO.511.12025, podjął następującą uchwałę:

Artykuł 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) w związku z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej może stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego także w przypadku, gdy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją dotyczy przepisów stanowiących podstawę wydania prawomocnego orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, w tym orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy.

Uchwała NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 26 maja 2025 r., sygn. akt II FPS 1/25

link do uchwały