Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

Pozwolenie na prowadzenie robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków (pozwolenie konserwatorskie), może określać warunki, które zapobiegną uszkodzeniu lub zniszczeniu zabytku - art. 36 ust. 3 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024 r., poz. 1292 ze zm.). Jednym z niezbędnych warunków takiego pozwolenia konserwatorskiego jest wskazanie w decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków terminu jej ważności. Ma to na celu czasowe ograniczenie uprawnień lub obowiązków wynikających z decyzji dla jej adresata. W przeciwnym wypadku adresat mógłby w każdym czasie i bez jakiejkolwiek kontroli ze strony organu konserwatorskiego korzystać z uprawnień wynikających z decyzji, w tym wystąpić z wnioskiem do organu administracji architektoniczno-budowlanej o pozwolenie na budowę. 

Pozwolenie konserwatorskie nie zastępuje zgody budowlanej (pozwolenia na budowę lub zgłoszenia robót budowlanych) na podjęcie robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru w przypadkach określonych w przepisach prawa budowlanego (art. 36 ust. 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Pozwolenie na budowę może być wydane po uzyskaniu wymaganych przepisami szczególnymi pozwoleń, uzgodnień lub opinii innych organów, a zatem także pozwolenia konserwatorskiego - art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2025 r., poz. 418 ze zm.). Uzyskanie pozwolenia konserwatorskiego i jego ważność (aktualność) jest zatem niezbędnym warunkiem udzielenia przez organ administracji architektoniczno-budowlanej pozwolenia na budowę. Jeżeli adresat pozwolenia konserwatorskiego wystąpił do organu administracji architektoniczno-budowlanej ze stosownym wnioskiem o wydanie pozwolenia na budowę i w okresie ważności pozwolenia konserwatorskiego uzyskał to pozwolenie na budowę, to późniejszy upływ terminu pozwolenia konserwatorskiego nie powoduje, że inwestor wykonuje roboty budowlane przy zabytku bez pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Natomiast jeśli adresat pozwolenia konserwatorskiego w okresie jego ważności nie wystąpi o udzielenie pozwolenia na budowę to zmiana terminu ważności pozwolenia konserwatorskiego, możliwa jest wyłącznie przed upływem terminu wskazanego w decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Link do orzeczenia

Inwestor uzyskał ostateczne pozwolenie na budowę domu jednorodzinnego. Elewacja projektowanego budynku z jednej strony znajdować się miała w odległości 1,5 m od granicy działki. Pozwolenie na budowę było następnie przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności. Właściwy miejscowo wojewoda, a następnie Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, uznali, że pozwolenie na budowę zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), bowiem miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie dopuszczał lokalizowania budynku w odległości 1,5 m od granicy działki.

Po rozpoznaniu skargi inwestora WSA w Warszawie uchylił decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego i poprzedzającą ją decyzję wojewody. Następnie omawianym wyrokiem NSA oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez organ.

NSA podzielił stanowisko WSA w Warszawie, że stwierdzenie nieważności pozwolenia na budowę było przedwczesne, ponieważ organy nie dokonały wystarczającej analizy ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz argumentacji inwestora. W szczególności brak było właściwego odniesienia się do przyjętego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i niezdefiniowanego prawnie pojęcia „zabudowy gospodarczej”, która zgodnie z tym planem może być lokalizowana w odległości 1,5 od granicy działki. NSA zauważył także, że w tej sprawie organ administracji architektoniczno-budowlanej w toku postępowania w przedmiocie pozwolenia na budowę uzyskał stanowisko organu właściwej gminy, z którego wynika, że na tym terenie sytuowanie budynków w odległości 1,50 m od granicy działki sąsiedniej jest zgodne z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

NSA, podkreślił, że jeżeli istnieją wątpliwości co do wykładni danego przepisu prawa (w tym prawa miejscowego), to przyjęcie przez organ jednej z możliwych wykładni tego przepisu nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Z uwagi na zasadę trwałości decyzji administracyjnych w trybie stwierdzenia nieważności decyzji eliminowane z obrotu prawnego powinny być więc tylko takie decyzje ostateczne, które naruszają prawo w sposób ewidentny, rażący i nie mogą być zaakceptowane jako rozstrzygnięcia wydane przez organy praworządnego państwa.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu koncentrowała się na zagadnieniu kwalifikacji prawnej stacji ładowania pojazdów elektrycznych w kontekście opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Spór dotyczył w szczególności ustalenia, czy stacja ładowania pojazdów elektrycznych stanowi budowlę w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l., a tym samym podlega opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości.
Oddalając skargę kasacyjną organu NSA wyjaśnił, że stacje ładowania pojazdów elektrycznych nie mogą zostać uznane za budowle w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. Stacje te, jako urządzenia techniczne niewymienione expressis verbis w Prawie budowlanym, pozostają poza zakresem przedmiotowym podatku od nieruchomości (z zastrzeżeniem odnoszącym się m.in. do ewentualnego fundamentu).

Link do orzeczenia

Wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt II GSK 589/25 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2024 r. sygn. akt VI SAB/Wa 67/24 w sprawie ze skargi P. S.A. w likwidacji z siedzibą w L. na bezczynność Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w przedmiocie przekazania środków z opłat abonamentowych na realizację misji publicznej, uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.   

NSA przypomniał, że zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji stwierdził, że Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej: KRRiT, Rada) dopuścił się bezczynności w zakresie przekazania środków z opłat abonamentowych na realizację misji publicznej na rzecz P. S. A. w likwidacji z siedzibą w L. i bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie WSA w Warszawie zobowiązał

Przewodniczącego KRRiT do przekazania, w terminie 7 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, na rzecz strony skarżącej środków z wpływów abonamentowych w wysokości 4 794 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie każdorazowo do dnia zapłaty. Ponadto Sąd I instancji wymierzył Przewodniczącemu KRRiT grzywnę w wysokości 50 000 zł; przyznał od Przewodniczącego KRRiT na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w wysokości 10 000 zł oraz zasądził od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

W ustnych motywach orzeczenia NSA wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych wyłączną kompetencję do uchwalania, nie później niż do 30 września, sposobu podziału wpływów z opłat abonamentowych (określonych w ust. 1) między jednostki publicznej radiofonii i telewizji w następnym roku kalendarzowym posiada organ kolegialny – KRRiT. Sposób ten obejmuje informacje w zakresie kto, komu, w jakiej wysokości i kiedy ma owe środki przekazać. Natomiast zawarte w art. 8 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych zadanie Przewodniczącego Rady polegające na przekazaniu środków na realizację misji publicznej na podstawie sposobu podziału wpływów, o którym mowa w ust. 2, nie obejmuje kompetencji do zastępowania Rady w tym zakresie. Przede wszystkim zaś nie obejmuje decydowania o warunkach i terminie przekazania środków. Z uwagi na brak określenia harmonogramu wypłat środków przez Radę, niezwołanie posiedzenia Rady w tym celu przez Przewodniczącego i przejęcie kompetencji Rady przez Przewodniczącego KRRiT, NSA uznał, że Sąd I instancji nieprawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na harmonogramie przygotowanym przez Przewodniczącego KRRiT, nie uwzględniając wynikającej z art. 7 Konstytucji RP zasady legalizmu i zobowiązania do podjęcia działań niezwłocznie. Jednocześnie NSA wskazał, że w rozstrzygnięciu WSA zabrakło wskazania podstawy prawnej do przekazania jednostce publicznej radiofonii i telewizji środków wraz z odsetkami.

Link do orzeczenia 

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 7 sierpnia 2025 r. oddalił skargi kasacyjne: K.W. oraz Prezesa Rady Ministrów od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 stycznia 2025 r. sygn. akt VI SA/Wa 3570/24 o odrzuceniu skargi K.W. na uchylenie kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów z 9 września 2024 r. wobec postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 17 sierpnia 2024 r. numer 1131.18.2024 w przedmiocie wyznaczenia przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego.

W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że możliwość rozstrzygania przez organy administracji z wykorzystaniem instytucji autokontroli [o której mowa w art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: „p.p.s.a.”)]  jest ograniczona do określonych form działania administracji publicznej, bowiem nie jest możliwe zastosowanie  tej instytucji do działań, które ze swej istoty nie mogą być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego.

W ocenie NSA zaskarżonego uchylenia kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów – wydanego na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. – nie sposób uznać za akt lub czynność, o których mowa w przepisie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., ani tym bardziej za decyzję administracyjną, skoro [samo] udzielenie kontrasygnaty przez Prezesa Rady Ministrów nie odpowiada żadnej z pozostałych, wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., form działania organów administracji publicznej, podlegających zaskarżeniu w ramach postępowania sądowoadministracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w drodze postępowania sądowoadministracyjnego nie może być dopuszczalna kontrola działań, których przedmiot i treść nie należą do zakresu działalności administracji publicznej, zaś ich charakter determinuje obowiązek zakwalifikowania ich jako akty realizacji systemu władzy politycznej, bowiem badanie legalności zaskarżonego uchylenia kontrasygnaty stanowiłoby nadmierną ingerencję władzy sądowniczej w działalność polityczną organów państwowych.

Link do uzasadnienia

Przedmiotem kontroli sądów administracyjnych była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251. Przepis ten stanowi, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. W tej sprawie o świadczenie ubiegał się skarżący, poruszający się na wózku inwalidzkim na skutek wypadku, któremu uległ przed ukończeniem 26. roku życia i który spowodował całkowitą niezdolność skarżącego do pracy.

Oddalając skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji, uchylającego decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania świadczenia NSA wyjaśnił, że świadczenie w drodze wyjątku przysługuje tylko wtedy, gdy ubezpieczony nie nabył prawa do świadczeń w trybie zwykłym na skutek szczególnych okoliczności. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chwili ubiegania się o to świadczenie. Natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy. Jak wynika z analizy przebiegu zatrudnienia skarżącego, choć niejednokrotnie był on zatrudniony jedynie na krótkie okresy, to jednak za każdym razem po ustaniu zatrudnienia podejmował działania w celu znalezienia pracy, co skutkowało zatrudnieniem u innego pracodawcy lub zarejestrowaniem jako osoba bezrobotna. Historia zatrudnienia skarżącego nie wykazuje więc, by celowo unikał objęcia ubezpieczeniem społecznym. Zatem, przedwczesna była ocena organu, że skoro całkowita niezdolność do pracy nie została orzeczona w stwierdzonych przerwach w wykonywaniu zatrudnienia przez skarżącego, to w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji miało charakter ogólnikowy - organ poza podaniem długości ustalonych okresów składkowych i nieskładkowych skarżącego oraz okresów przerw w zatrudnieniu, poprzestał na stwierdzeniu, że wobec skarżącego nie orzeczono uprzednio całkowitej niezdolności do pracy, co oznacza, że brak było szczególnych okoliczności w niepodejmowaniu zatrudnienia. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji, że istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy okoliczności nie zostały przez organ właściwie zbadane.

Link do orzeczenia

Urzędnik wyborczy ma status prawny wyodrębnionego w aparacie administracyjnym państwa samodzielnego organu administracyjnego, co wynika z Rozdziału 9 ustawy z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1277), jak i innych przepisów stanowiących rozwinięcie regulacji prawnej odnoszących się do poszczególnych zadań publicznych urzędnika wyborczego, wymienionych w art. 191e § 1 Kodeksu wyborczego.

Przepisy te precyzyjnie określają wymogi formalne kandydatów do pełnienia tej funkcji oraz tryb obsadzania urzędników wyborczych. Ponadto, zgodnie z przepisami Kodeksu wyborczego, ustawy urzędnik wyborczy został wyposażony w przypisane wyłącznie jemu zadania administracyjne oraz kompetencje. Taki kształt ustawowych rozwiązań prawnych pozwala zakwalifikować urzędnika wyborczego do osób pełniących funkcję publiczną w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 902).

Link do orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę małoletniej na czynność Marszałka Sejmu RP. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że przedmiotem zaskarżenia jest czynność polegająca na odmowie wydania małoletniej skarżącej jednorazowej karty prasowej. Sąd wyjaśnił, że wiadomość stanowiąca odpowiedź na wniosek o wydanie skarżącej jednorazowej karty prasowej nie ma charakteru decyzji administracyjnej, jak i innego aktu lub czynności, które mogą podlegać zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Po wniesieniu skargi kasacyjnej przez skarżącą, NSA postanowieniem z 23 lipca 2025 r. uchylił zaskarżone postanowienie WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. NSA podkreślił, że stanowisko Marszałka Sejmu, odmawiające wydania jednorazowej karty prasowej, ma charakter władczy i jednostronny. Tym samym może zostać zakwalifikowane jako przedmiot kontroli z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., pod warunkiem, że zostało wydane w sprawie z zakresu administracji publicznej oraz dotyczy uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Odmowa wydania jednorazowej karty prasowej jest równoznaczna z odmową udziału w posiedzeniu kolegialnego organu władzy publicznej, tj. czynnością polegającą na niewpuszczeniu skarżącej przez Marszałka Sejmu RP na posiedzenie Sejmu RP. Odmowa wpuszczenia skarżącej na posiedzenie Sejmu RP nastąpiła właśnie przez odmowę wydania jednorazowej karty prasowej. Tym samym, prawo do sądu w sprawie odmowy wstępu na posiedzenie organu władzy publicznej może być realizowane w ramach skargi na czynność Marszałka Sejmu RP w postaci odmowy wstępu na posiedzenie Sejmu RP, która to czynność w praktyce polega na odmowie wydania karty lub przepustki uprawniającej do wstępu na teren Sejmu RP. Przesądza to o dopuszczalności skargi. Natomiast ocena, czy skarżąca posiada status dziennikarza i czy odmowa wydania jednorazowej karty prasowej była zasadna, będzie przedmiotem rozstrzygnięcia przez WSA przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Link do orzeczenia