Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał, że w sprawach stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie rejestracji pojazdu nie jest dopuszczalne ponowne badanie lub rozstrzyganie określonych zagadnień z zakresu podstaw prawnych lub faktycznych sprawy w przedmiocie rejestracji pojazdu, jeżeli nie wykazują one bezpośredniego i istotnego związku z treścią przesłanek dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania nadzwyczajnego (art. 158 § 3 k.p.a.) oraz przesłanek pozytywnych i negatywnych stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 w zw. z art. 158 § 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691; dalej: k.p.a.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo WSA i organy administracji uznały, że w weryfikowanej decyzji o rejestracji pojazdu oczywiste było – na tle przesłanki rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - naruszenie przepisów art. 72 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 72 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20.06.1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1990 ze zm. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji o rejestracji pojazdu; dalej: p.r.d.). 

Kwalifikacja ta jest konsekwencją kategorycznego brzmienia regulacji materialnoprawnej, która z jednej strony ustanawia zasadę, że dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, pojazdu wolnobieżnego wchodzącego w skład kolejki turystycznej, motoroweru lub przyczepy jest dowód rejestracyjny albo pozwolenie czasowe (art. 71 ust. 1, z zastrzeżeniem art. 71 ust. 3 p.r.d.), z drugiej zaś – ustanawia zamknięty katalog dokumentów, na podstawie których dokonuje się rejestracji (art. 72 ust. 1 p.r.d.).

W  tym zbiorze dokumentów – stanowiących obligatoryjną  podstawę rejestracji właściwego pojazdu, zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. (z zastrzeżeniem art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji rejestracyjnej – znajdowały się świadectwo zgodności WE albo świadectwo zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenie jednostkowe pojazdu, decyzja o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwo dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu.

Jeżeli więc pojazd (ciągnik rolniczy) nie był wcześniej zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wobec czego wyłączenie z art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d. nie miało zastosowania, to niewątpliwie decyzja o rejestracji pojazdu nie mogła zostać wydana bez spełnienia warunku przedłożenia jednego z dokumentów, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. 

Link do orzeczenia: II GSK 2260/25; II GSK 2268/25

Kontrolując zgodność z prawem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 stycznia 2025 r., VI SA/Wa 2964/22, którym Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z 29 września 2022 r. w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji została wydana z naruszeniem prawa, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz odstąpił od zasądzenia na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zgodnie z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.,dalej: „p.p.s.a.”), koniecznym warunkiem prawidłowo sporządzonego uzasadnienia wojewódzkiego sądu administracyjnego – co stanowi z kolei konieczny warunek merytorycznej kontroli tego wyroku – jest wskazanie i wyjaśnienie podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia. 

Skarżący kasacyjnie Bankowy Fundusz Gwarancyjny trafnie podniósł naruszenie wymienionego przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest w tym zakresie prawidłowe, ani też wolne od wad i deficytów, zarówno w odniesieniu do unijnej, jak i krajowej podstawy prawnej tego wyroku, która była również współkształtowana wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 12 grudnia 2024 r. sygn. C-118/23.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że WSA w Warszawie nie uzasadnił w sposób jaki należałoby tego oczekiwać, z jakich powodów i dlaczego stwierdził, że zaskarżona decyzja Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z 29 września 2022 r. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 105 ust. 2 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji Dz. U. z 2022 r. poz. 793 ze zm. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Z tych przyczyn za przedwczesne NSA uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Sentencja orzeczenia (286 KB, PDF)

Sprawa dotyczyła kontroli legalności uchwały krajobrazowej w zakresie zasad i warunków sytuowania tablic reklamowych i urządzeń reklamowych, w szczególności w kontekście zasady równości oraz dopuszczalności ograniczenia wolności działalności gospodarczej.

NSA wyjaśnił, że zróżnicowanie regulacji uchwały krajobrazowej w obrębie jednego miasta jest dopuszczalne, jeżeli wynika z obiektywnych cech poszczególnych obszarów, w szczególności związanych z ochroną krajobrazu. Wprowadzenie odmiennych zasad dla terenów o różnych walorach przyrodniczych, urbanistycznych lub konserwatorskich stanowi wyraz realizacji zasady proporcjonalności. Jednocześnie nie dochodzi do naruszenia zasady równego traktowania, ponieważ wszystkie podmioty działające na danym obszarze podlegają tym samym regułom prawa miejscowego. Uchwała krajobrazowa, jako akt prawa miejscowego, ma charakter powszechnie obowiązujący, a jej normy znajdują zastosowanie w sposób jednolity wobec wszystkich adresatów znajdujących się w tożsamej sytuacji faktycznej i prawnej.

NSA odniósł się również do zarzutu naruszenia wolności działalności gospodarczej, wskazując, że ograniczenia w tym zakresie znajdują podstawę ustawową w przepisach ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności w art. 37a tej ustawy. Uchwała krajobrazowa nie stanowi samoistnego źródła ograniczeń, lecz konkretyzuje normy ustawowe. Ochrona ładu przestrzennego, krajobrazu, środowiska oraz dziedzictwa kulturowego stanowi wartości mieszczące się w kategorii ważnego interesu publicznego, co uzasadnia wprowadzanie ograniczeń w korzystaniu z prawa własności oraz prowadzeniu działalności gospodarczej.

NSA zaakcentował szczególny charakter uchwały krajobrazowej jako aktu prawa miejscowego o cechach zbliżonych do aktów stosowania prawa, którego treść wynika zarówno z regulacji ustawowych, jak i z konkretnych uwarunkowań faktycznych danego obszaru.

Link do orzeczenia 

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, prowadzonego na tej podstawie. Stroną takiego postępowania pozostaje wyłącznie osoba uprawniona do świadczenia, ewentualnie działająca przez przedstawiciela ustawowego. Przepisy regulujące zasady przyznawania i wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie przewidują aktywnego udziału dłużnika w tym postępowaniu.

NSA wyjaśnił, że obowiązki dłużnika alimentacyjnego wynikają bezpośrednio z ustawy i stanowią konsekwencję bezskuteczności egzekucji alimentów. Decyzja o przyznaniu świadczenia nie kształtuje jego sytuacji prawnej, lecz oddziałuje jedynie na jego sytuację faktyczną. Ustawodawca przewidział w tym zakresie jedynie obowiązek organu poinformowania dłużnika o przyznaniu świadczenia oraz o obowiązku zwrotu wypłaconych należności wraz z odsetkami - art. 27 ust. 1 i 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że dłużnik alimentacyjny nie posiada interesu prawnego w sprawie wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji o przyznaniu omawianego świadczenia. Jeżeli postępowanie, w którym zostało przyznane świadczenie, zostało wszczęte na wniosek przedstawiciela ustawowego osoby uprawnionej, a świadczenie przyznano na rzecz małoletniego, to wykluczało to uznanie dłużnika alimentacyjnego za stronę tego postępowania, a w konsekwencji wznowienie postępowania w tej sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (brak udziału strony w postępowaniu bez jej winy).

Link do orzeczenia

Sprawa dotyczyła odmowy przeniesienia do rejestru stanu cywilnego, w drodze transkrypcji, zagranicznego aktu małżeństwa zawartego przez osoby tej samej płci. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i uchylił wyrok Sądu I instancji oraz odmowne decyzje organów administracji, zobowiązując równocześnie kierownika Urzędu Stanu Cywilnego do dokonania transkrypcji aktu małżeństwa zawartego w Niemczech.

Sąd wskazał, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uwzględnienia nie tylko przepisów prawa krajowego, ale również prawa Unii Europejskiej oraz standardów ochrony praw człowieka wynikających z Karty praw podstawowych i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Podkreślono, że skarżący jako obywatele Unii Europejskiej (art. 20 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) korzystają z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu, a także z prawa do poszanowania życia rodzinnego, ukształtowanego i rozwiniętego w państwie członkowskim, w którym zawarli legalne małżeństwo. W tym kontekście odmowa uznania małżeństwa zawartego w innym państwie członkowskim stanowi niedopuszczalne ograniczenie tych praw. Sąd zaznaczył, że rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło z uwzględnieniem wiążącej wykładni dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 25 listopada 2025 r., C-713/23, wydanym w następstwie pytania prejudycjalnego przedstawionego Trybunałowi w rozpoznawanej sprawie.

Odwołując się do tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował, że choć bezsprzecznie regulacja instytucji małżeństwa należy do kompetencji państw członkowskich, to wykonywanie tej kompetencji musi pozostawać w zgodzie z prawem Unii Europejskiej, w szczególności z zasadą swobody przemieszczania się oraz zakazem dyskryminacji.

Odnosząc się do klauzuli podstawowych zasad porządku prawnego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że art. 18 Konstytucji RP nie może być interpretowany jako bezwzględna przeszkoda dla uznania małżeństwa osób tej samej płci zawartego za granicą. Przepis ten nie wyklucza uznania takich związków, a jego wykładnia powinna uwzględniać inne normy konstytucyjne, w szczególności dotyczące godności każdej osoby, równości i zakazu dyskryminacji oraz prawa do życia prywatnego i rodzinnego. Dotychczasowa wykładnia klauzuli porządku publicznego, stanowiąca podstawę odmowy transkrypcji, wymaga rewizji. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że transkrypcja aktu małżeństwa osób tej samej płci stanowi zagrożenie dla podstawowych zasad porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Nie narusza ona tożsamości narodowej ani krajowej autonomii regulacyjnej w dziedzinie prawa rodzinnego.

Jednocześnie wskazano, że alternatywne środki uznania zagranicznego aktu małżeństwa, takie jak posługiwanie się dokumentem zagranicznym czy dokonywanie wzmianek dodatkowych, nie zapewniają skutecznej i pewnej ochrony prawnej oraz prowadzą do istotnych utrudnień w korzystaniu z praw wynikających z prawa Unii Europejskiej. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że przeniesienie zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci, zawartego legalnie w państwie członkowskim Unii Europejskiej do polskiego rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji, w ustawodawstwie polskim stanowi jedyny, skuteczny sposób uznania zagranicznego małżeństwa, niepowodujący nadmiernych utrudnień i niedogodności przy wykonywaniu przez obywatela Unii praw przyznanych w art. 21 ust. 1 TFUE.

Sąd podkreślił również, że trudności techniczne związane z funkcjonowaniem systemów teleinformatycznych nie mogą stanowić podstawy odmowy dokonania transkrypcji.

Sentencja orzeczenia (162 KB, PDF)

Link do orzeczenia

Zgodnie z art. 8 pkt 2 lit. a ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, tzw. opłaty przekształceniowej (a więc opłaty ponoszonej w związku z przekształceniem, o którym stanowią przepisy tej ustawy), nie wnoszą osoby fizyczne lub ich spadkobiercy, w przypadku gdy wniosły jednorazowo opłaty roczne za cały okres użytkowania wieczystego. W ocenie NSA, zwolnienie z art. 8 pkt 2 lit. a ustawy zostało wprowadzone w celu uniknięcia podwójnego obciążenia finansowego osób fizycznych oraz ich spadkobierców, którzy wcześniej ponieśli pełny ciężar ekonomiczny użytkowania wieczystego przez wniesienie jednorazowej opłaty za cały okres jego trwania. Natomiat w tej sprawie udział w prawie użytkowania wieczystego został nabyty od jednego z rodziców w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności, bez spłat i dopłat. Czynność ta miała charakter nieodpłatny, a strona należy do kręgu ustawowych spadkobierców tego rodzica. NSA podkreślił w związku z tym, że wykładnia przepisów wprowadzających zwolnienia nie może prowadzić do rezultatów sprzecznych z ich funkcją ochronną oraz celem społecznym.

W kontekście konstytucyjnej zasady równości relewantną cechą w tej sprawie jest przynależność do najbliższej rodziny użytkownika wieczystego, który uiścił jednorazową opłatę roczną, status ustawowego spadkobiercy tej osoby oraz nieodpłatny charakter nabycia prawa. W porównywalnej sytuacji znajduje się zarówno spadkobierca ustawowy nabywający prawo w drodze dziedziczenia, jak i spadkobierca ustawowy, który uzyskuje je wcześniej w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności. Różnicowanie tych podmiotów wyłącznie ze względu na formę prawną oraz moment przejścia prawa, przy tożsamym skutku ekonomicznym i rodzinnym, byłoby sprzeczne z zasadą równości oraz sprawiedliwości społecznej, a także z celem wprowadzenia zwolnienia. Wykładnia uzależniająca zastosowanie zwolnienia od formy lub momentu przejścia prawa na ustawowego spadkobiercę pozostaje więc w sprzeczności z celem art. 8 pkt 2 lit. a ustawy. 

Link do orzeczenia

Prawo do odliczenia podatku naliczonego stanowi jeden z fundamentów konstrukcji podatku od towarów i usług, realizując zasadę jego neutralności. W praktyce pojawia się jednak pytanie, czy brak faktury VAT zawsze wyklucza możliwość skorzystania z tego prawa, czy też (w określonych sytuacjach) dokumentem wystarczającym może być akt notarialny. Aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych oraz sądów unijnych wskazuje, że decydujące znaczenie mają przesłanki materialne transakcji, a nie wyłącznie formalna postać dokumentu.

Zgodnie z art. 86 ustawy o VAT prawo do odliczenia przysługuje podatnikowi w zakresie, w jakim nabyte towary lub usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Konstrukcja ta odzwierciedla unijną zasadę neutralności VAT, zgodnie z którą podatnik nie powinien ponosić ciężaru podatku w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. W praktyce faktura VAT jest podstawowym dokumentem potwierdzającym prawo do odliczenia, jednak jej rola ma charakter dowodowy i formalny, nie kreuje ona samego prawa, lecz potwierdza zaistnienie opodatkowanej transakcji.

W orzecznictwie podkreśla się, że warunki formalne nie mogą przekreślać prawa do odliczenia, jeżeli spełnione są przesłanki materialne. Stanowisko to konsekwentnie rozwija Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wskazując, że podatnik nie może zostać pozbawiony prawa do odliczenia wyłącznie z powodu uchybień formalnych, o ile organ podatkowy dysponuje danymi pozwalającymi stwierdzić, że transakcja rzeczywiście miała miejsce, została dokonana przez podatnika działającego w takim charakterze i podlegała opodatkowaniu. Z orzecznictwa TSUE wynika zatem wyraźne rozróżnienie między przesłankami materialnymi (rzeczywiste wykonanie czynności opodatkowanej, związek z działalnością gospodarczą) a wymogami formalnymi (posiadanie określonego dokumentu).

Na tle krajowym zagadnienie to było przedmiotem rozstrzygnięć sądów administracyjnych, w których wskazywano, że akt notarialny (zwłaszcza w przypadku transakcji dotyczących nieruchomości) może zawierać wszystkie istotne elementy pozwalające na ustalenie podstawy opodatkowania, stawki oraz kwoty podatku. Jeżeli z aktu jednoznacznie wynika, że strony uznały daną czynność za opodatkowaną VAT, określono cenę netto oraz kwotę podatku, a transakcja została faktycznie dokonana, dokument ten może pełnić funkcję dowodową równoważną fakturze.

Najnowsze orzecznictwo Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza wagę prawidłowej wykładni przepisów regulujących prawo do odliczenia. W wyroku z 13 lutego 2026 r., sygn. akt I FSK 949/23, NSA rozstrzygał kwestię o charakterze interpretacyjnym, jednakże jednocześnie nie badał materialnoprawnych okoliczności związanych z realizacją prawa do odliczenia podatku naliczonego. Sprawa ta dotyczyła bezpośrednio zastąpienia faktury aktem notarialnym w konkretnie przedstawionym stanie faktycznym, opisanym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Należy podkreślić, że wyrok ten nie stanowi rozstrzygnięcia co do zasady o dopuszczalności odliczenia VAT na podstawie aktu notarialnego, ale wskazuje na sposób, w jaki Sąd podchodzi do zagadnień interpretacyjnych. Faktura pozostaje podstawowym dokumentem w systemie VAT, jednak jej brak nie musi automatycznie prowadzić do odmowy prawa do odliczenia, jeżeli akt notarialny lub inny dokument pozwala jednoznacznie ustalić, że doszło do rzeczywistej, opodatkowanej transakcji związanej z działalnością podatnika. W takim ujęciu neutralność VAT wymaga, aby formalizm nie prowadził do nieuzasadnionego obciążenia podatnika ciężarem podatku.

Link do orzeczenia

Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy, każdy wyborca, któremu przysługuje prawo wybierania musi być ujęty w spisie wyborców sporządzanym w Centralnym Rejestrze Wyborców w stałym obwodzie głosowania, w którym dany wyborca jest ujęty z urzędu lub na wniosek. Sporządzanie i aktualizowanie spisu wyborców jest zadaniem zleconym gminy, realizowanym odrębnie na każde zarządzone wybory – art. 26 ust. 2 Kodeksu wyborczego. Oznacza to, że informacje dotyczące spisu wyborców stanowią informację publiczną, bowiem dotyczą „działalności organów władzy publicznej” w rozumieniu art. 61 ust. 1 Konstytucji RP oraz "sprawy publicznej" w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.