Wybrane Orzecznictwo
Archiwum istotnych orzeczeń Naczelnego Sadu Administracyjnego
29 października 2026
Zasadność wymierzenia organowi grzywny w sytuacji stwierdzenia rażącej bezczynności – wyrok z 7 lipca 2026 r., II GSK 952/26
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w świetle ustawowej definicji (art. 37 ust. 1 pkt 1 k.p.a.) z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie (...)
Zasadność wymierzenia organowi grzywny w sytuacji stwierdzenia rażącej bezczynności – wyrok z 7 lipca 2026 r., II GSK 952/26
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w świetle ustawowej definicji (art. 37 ust. 1 pkt 1 k.p.a.) z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem decyzji w terminie. Upływ terminu załatwienia sprawy jest okolicznością obiektywną. Jest to jedyna przesłanka, którą ustawodawca wskazuje definiując bezczynność. Nie ma zatem żadnego znaczenia z jakiego powodu organ uchybił terminowi, czy i w jakim stopniu do nieterminowości działania organu przyczynił się skomplikowany charakter sprawy, sama strona lub inne przyczyny. Całkowicie niezasadne jest zatem opieranie przez organ twierdzenia, że nie doszło do bezczynności, na innych okolicznościach niż termin do załatwienia sprawy, w tym w szczególności na skomplikowanym charakterze sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie niesporne było, że upłynął termin załatwienia sprawy przez organ odwoławczy (rozpoznania odwołania poprzez wydanie decyzji). Ponadto w aktach sprawy brak jest zawiadomień w trybie art. 36 k.p.a. o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy z uwagi na jej szczególnie skomplikowany charakter. Sąd nie miał zatem żadnych wątpliwości co do tego, że doszło do bezczynności organu.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zakwalifikowanie bezczynności jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa zostało pozostawione uznaniu sądu. Uznanie to opiera się na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych oraz zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Taka kwalifikacja jest zasadna, gdy stan bezczynności jest oczywisty i nie daje się pogodzić z zasadami, wedle których powinny działać podmioty administrujące w demokratycznym państwie prawnym.
W ocenie NSA ciążące na organie zobowiązanie do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy nie może służyć jako wytłumaczenie prowadzenia sprawy w sposób przewlekły, czy też pozostawania w bezczynności. Organ administracji publicznej będąc gospodarzem postępowania, podejmując decyzje dotyczące przeprowadzenia określonych czynności poprzedzających wydanie rozstrzygnięcia, a zmierzających do ustalenia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności, winien w taki sposób i terminie je przeprowadzić, aby w pełni zrealizować zasadę szybkości postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że skargi na bezczynność czy przewlekłe prowadzenie postępowania mają na celu wyegzekwowanie od organu realizacji zasady szybkości postępowania, przy jednoczesnym uwzględnieniu zachowania zasady prawdy obiektywnej. Terminowość i niewadliwość wydanych rozstrzygnięć organu administracji służy stronom postępowania, ale i samemu organowi, który nie jest wówczas narażony na uwzględnienie przez sąd skarg tak merytorycznych, jak i dotyczących bezczynności czy przewlekłości postępowania.
Z tych przyczyn NSA uznał, że skoro organ dopuścił się bezczynności o charakterze rażącego naruszenia prawa, a stwierdzona bezczynność wynikała z obciążających organ zaniedbań, to zasadnie Sąd I instancji – stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a. – wymierzył grzywnę, której wysokość mieści się w granicach ustawowych uprawnień, jest adekwatna do zawinionego, nieprawidłowego działania organu oraz przedłużającej się niepewności skarżącej co do wyniku postępowania, mającego istotne znaczenie dla planowania i organizowania prowadzonej przez nią działalności gospodarczej.
29 października 2026
Czynność wpisania terminu ważności uprawnień do kierowania pojazdami w dokumencie prawa jazdy – wyrok z 8 lipca 2026 r., II GSK 58/26
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że spór prawny w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując legalność działania Starosty (...)
Czynność wpisania terminu ważności uprawnień do kierowania pojazdami w dokumencie prawa jazdy – wyrok z 8 lipca 2026 r., II GSK 58/26
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że spór prawny w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując legalność działania Starosty w przedmiocie czynności wpisania terminu ważności uprawnień do kierowania pojazdami w dokumencie prawa jazdy, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność wpisu daty ważności uprawnień kategorii B i kategorii D w rubryce 11 dokumentu prawa jazdy.
Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że organ administracji publicznej nie był uprawniony do przeprowadzania swoistego rodzaju powtórnej weryfikacji już nabytych przez stronę bezterminowych uprawnień kategorii B i kategorii D, albowiem sprzeciwiał się temu art. 18 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami oraz § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami. Złożone zaś przez stronę orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwskazań do kierowania pojazdami wskazanych w nim kategorii, stanowiło konsekwencję nabycia przez stronę nowych uprawnień (kategorii B+E), w związku z czym również nie mogło zmieniać, ani też modyfikować ważności nabytych bezterminowo uprawnień do kierowania pojazdami.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielając powyższe stanowisko wskazał, że kompetencja, której treścią jest wydawanie dokumentu prawa jazdy z określonym terminem jego ważności, nie jest kompetencją do przyznawania, nadawania uprawnień do kierowania pojazdami, czy też kompetencją do modyfikowania i weryfikowania nabytych już wcześniej bezterminowo uprawnień do kierowania pojazdami poprzez ograniczanie i zmianę terminu ich ważności.
Zwłaszcza, że z ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami nie wynika, aby przedmiotem i celem jej regulacji było zniesienie lub ograniczenie nabytych na podstawie uchylonych przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym i potwierdzonych decyzjami w sprawach wydania praw jazdy bezterminowych uprawnień do kierowania pojazdami, o czym nie sposób jest również wnioskować na podstawie wprowadzonego tą ustawą obowiązku wymiany dokumentów praw jazdy.
Zdaniem NSA podstawy modyfikowania, weryfikowania, ograniczania, znoszenia nabytych wcześniej bezterminowo uprawnień do kierowania pojazdami nie tworzą również – odnoszące się do orzeczeń i badań lekarskich, jako dodatkowych wymagań lub ograniczeń określonych ustawą o kierujących pojazdami – przepisy art. 13, art. 75 czy też art. 79 ustawy o kierujących pojazdami, ani też przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 5 grudnia 2022 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posiadając już bezterminowe uprawnienie do kierowania pojazdami kategorii B oraz kategorii D i występując z wnioskiem o wydanie prawa jazdy w związku z uzyskaniem nowych (dodatkowych) uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B+E, skarżący miał podstawy, aby pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że w wydanym mu nowym dokumencie prawa jazdy stwierdzającym posiadanie przez niego uprawnień do kierowania pojazdami – a mianowicie, uprawnień pierwotnie oraz nowo nabytych – pierwotnie nabyte uprawnienie kategorii B i D nie zostaną ograniczone (limitowane) okresem ważności prawa jazdy, poprzez wpisanie w tym dokumencie terminu ważności tych uprawnień do dnia 26 stycznia 2040 r., a więc do dnia ważności prawa jazdy wydanego na okres 15 lat.
29 października 2026
Legitymacja skargowa do zaskarżenia uchwały rady gminy w przedmiocie planu ogólnego gminy – postanowienie z 28 października 2026 r., II OSK 2294/26
W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił przesłanki legitymacji skargowej pomijając znaczenie normatywnego charakteru planu ogólnego (...)
Legitymacja skargowa do zaskarżenia uchwały rady gminy w przedmiocie planu ogólnego gminy – postanowienie z 28 października 2026 r., II OSK 2294/26
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 28 października 2026 r., sygn. akt II OSK 2294/26, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, którym odrzucono skargę właściciela nieruchomości na plan ogólny gminy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143). W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił przesłanki legitymacji skargowej określone w art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2026 r. poz. 662), pomijając znaczenie normatywnego charakteru planu ogólnego oraz prawnych następstw wyznaczenia na terenach sąsiednich stref planistycznych dopuszczających nowe funkcje zabudowy.
Sprawa dotyczyła skargi wniesionej przez właściciela działki położonej w strefie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, który zakwestionował ustalenia planu ogólnego dla terenów sąsiednich. W dotychczasowym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego tereny te były przeznaczone pod zieleń urządzoną, sport i rekreację oraz korytarze ekologiczne. Plan ogólny dopuścił na tych terenach zabudowę mieszkaniową jednorodzinną i funkcje usługowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że plan ogólny – jako akt o charakterze ogólnym – nie narusza interesu prawnego właściciela nieruchomości sąsiadującej z terenami objętymi zmianą przeznaczenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tego stanowiska.
NSA podkreślił, że plan ogólny gminy - wprowadzony reformą planistyczną z 2023 r. jako następca studium - jest aktem prawa miejscowego, nie ma więc charakteru jedynie dokumentu kierunkowego. Jego ustalenia wiążą organy gminy przy sporządzaniu planów miejscowych oraz przy wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy. Wyznaczenie strefy planistycznej nie jest zatem zapowiedzią polityki przestrzennej, lecz prawnie wiążącym określeniem ram przyszłego zagospodarowania terenów na obszarze gminy.
W ocenie NSA prawo własności nie jest wykonywane w oderwaniu od sposobu zagospodarowania otaczającej przestrzeni. Zmiana dopuszczalnych funkcji terenów bezpośrednio sąsiadujących z nieruchomością może wpływać na warunki korzystania z niej, nawet jeśli plan ogólny nie zmienia strefy obejmującej samą nieruchomość skarżącego. NSA nie podzielił również poglądu Sądu I instancji, że wykazanie interesu prawnego wymaga udowodnienia, iż przyszła zabudowa będzie powodować immisje przekraczające przeciętną miarę – na etapie badania dopuszczalności skargi wystarczy konkretny związek między ustaleniami planu a prawnie chronioną sferą uprawnień właściciela.
NSA zastrzegł jednocześnie, że samo sąsiedztwo terenów nie daje automatycznie legitymacji do kwestionowania wszystkich ustaleń planu ogólnego – konieczne jest wykazanie konkretnego związku z indywidualnym interesem prawnym skarżącego w okolicznościach danej sprawy.
28 października 2026
Postanowienie z 6 października 2026 r., II OSK 1685/26
Niedopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu w przedmiocie przedstawienia kandydatowi na dyrektora instytucji kultury warunków organizacyjno-finansowych (...)
Postanowienie z 6 października 2026 r., II OSK 1685/26
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 października 2026 r. sygn. akt II OSK 1685/26 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach i odrzucił skargę uznając, że skarga kandydata wyłonionego w konkursie na stanowisko dyrektora Teatru im. Stefana Żeromskiego w Kielcach na bezczynność Zarządu Województwa Świętokrzyskiego – organizatora instytucji kultury, polegająca na nieprzedstawieniu warunków organizacyjno-finansowych, o których mowa w art. 16 ust. 12 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz.U. z 2024 r. poz. 87 ze zm.), jest niedopuszczalna. Czynność ta inicjuje bowiem procedurę negocjacyjną zmierzającą do zawarcia umowy cywilnoprawnej, a nie stanowi aktu ani czynności z zakresu administracji publicznej podlegającego kontroli sądu administracyjnego.
Sąd I instancji zobowiązał organ do przedstawienia kandydatowi warunków organizacyjno-finansowych instytucji kultury. Wskazano, że obowiązek wynikający z art. 16 ust. 12 powołanej ustawy ma charakter publicznoprawny, a jego niewykonanie może być przedmiotem skargi na podstawie art. 91 ust. 1 w związku z art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz.U. z 2025 r. poz. 581). Organ w skardze kasacyjnej zakwestionował dopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej.
NSA nie podzielił stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Przyjęto, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kontroli sądowoadministracyjnej podlegają inne niż decyzje, postanowienia i akty prawa miejscowego akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Odwołując się do uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 3 września 2013 r. sygn. akt I OPS 2/13, Sąd wyjaśnił, że takie akty lub czynności muszą mieć charakter władczy i publicznoprawny, dotyczyć spraw indywidualnych oraz pozostawać w ścisłym i bezpośrednim związku z możliwością realizacji uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisu prawa.
W ocenie NSA przedstawienie kandydatowi warunków organizacyjno-finansowych instytucji kultury, przewidziane w art. 16 ust. 12 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, jest jedną z szeregu czynności zmierzających do zawarcia umowy określonej w art. 15 ust. 5 tej ustawy. Inicjuje ono procedurę negocjacyjną, w ramach której organizator i kandydat występują jako podmioty równorzędne, bez charakterystycznego dla stosunków administracyjnoprawnych władczego podporządkowania. Czynność ta nie ma zatem charakteru publicznoprawnego ani władczego, a także nie stanowi samodzielnego aktu lub czynności pozostającego w bezpośrednim związku z uprawnieniem lub obowiązkiem wynikającym z przepisów materialnego prawa administracyjnego.
W konsekwencji NSA uznał, że skarga na zaniechanie przedstawienia kandydatowi warunków organizacyjno-finansowych instytucji kultury nie podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny. W sprawie wystąpiła zatem podstawa do odrzucenia skargi wymieniona w art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. brak właściwości sądu administracyjnego. Stanowi ona również przesłankę nieważności postępowania wymienioną w art. 183 § 2 pkt 1 P.p.s.a. - droga sądowa jest niedopuszczalna. Z uwagi na powyższe, Sąd uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę na podstawie art. 189 w związku z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Odrzucenie skargi nastąpiło bez merytorycznego rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej.
26 października 2026
Uchwała składu siedmiu sędziów NSA w sprawie zagadnienia prawnego dotyczącego podstaw wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego - sygn. akt III FPS 2/26
W dniu 26 października 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego (...)
Uchwała składu siedmiu sędziów NSA w sprawie zagadnienia prawnego dotyczącego podstaw wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego - sygn. akt III FPS 2/26
W dniu 26 października 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego skierowanego do rozstrzygnięcia postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2026 r., sygn. akt III FSK 551/26, podjął uchwałę o pozostawieniu przedstawionego zagadnienia prawnego bez rozpoznania uznając, że przedstawione przez skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne nie spełniało przesłanek do uruchomienia postępowania przewidzianego w art. 269 § 1 p.p.s.a.
23 października 2026
VAT – zaadaptowanie budynku na dom seniora a prawo do odliczenia VAT, wyrok z 13 października 2026 r., I FSK 874/23
W rozpoznawanej sprawie skarżąca od lipca 2018 r. prowadziła inwestycję polegającą na zaadaptowaniu budynku szkoły na dom seniora (...)
VAT – zaadaptowanie budynku na dom seniora a prawo do odliczenia VAT, wyrok z 13 października 2026 r., I FSK 874/23
W rozpoznawanej sprawie skarżąca od lipca 2018 r. prowadziła inwestycję polegającą na zaadaptowaniu budynku szkoły na dom seniora. Od tego też miesiąca wykazywała wydatki związane z tą inwestycją jako zakupy kwalifikowane do środków trwałych podatnika. Nabyte do realizacji inwestycji towary i usługi zostały rozliczone przez stronę jako zakupy związane ze sprzedażą opodatkowaną, a tym samym skorzystała z prawa do odliczenia podatku, o którym mowa w art. 86 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej ustawa o VAT).
Organy podatkowe zakwestionowały stronie prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego z tytułu faktur związanych z wydatkami związanymi z prowadzoną inwestycją. Jak wyjaśniono, zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124 w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.
Stosownie zaś do art. 43 ust. 1 pkt 22 i 23 ustawy o VAT, usługi w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi, przewlekle chorymi lub osobami w podeszłym wieku oraz dostawa towarów ściśle z tymi usługami związana, jest zwolniona od podatku VAT.
Uwzględniając skargę strony Sąd pierwszej instancji podkreślił, że ustawodawca krajowy ustanawiając w art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy o VAT zwolnienie nieprzypadkowo przesądził, że o możliwości zastosowania zwolnienia decyduje m.in. posiadanie stosownego zezwolenia wojewody i wpisu do rejestru prowadzonego przez wojewodę. Podmiot decydujący się na prowadzenie działalności w sferze, w której na mocy ustawy o pomocy społecznej wymagane jest zezwolenie, winien złożyć wniosek o wydanie zezwolenia na prowadzenie placówki przed faktycznym rozpoczęciem działalności. Skoro – jak wynika z akt sprawy – skarżąca takiego wniosku nie złożyła, to nie można twierdzić, iż omawiana inwestycja służyć miała prowadzeniu działalności zwolnionej na mocy art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy o VAT. Skarżąca bezpodstawnie została zatem pozbawiona prawa do odliczenia podatku od towarów i usług przy zakupie towarów i usług związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. W myśl art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, Strona posiadała prawo do odliczenia podatku od towarów i usług.
Uchylając wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalając skargę NSA wyjaśnił, że prawo do odliczenia podatku VAT należy oceniać z uwzględnieniem planowanego sposobu wykorzystania budynku. Istotny jest bowiem zamiar skarżącej, a nie formalny status budynku na etapie inwestycji. Skoro adaptacja budynku nie została ukończona, a budynek nie został jeszcze przystosowany do prowadzenia działalności opiekuńczej, nie można – już na tym etapie – wymagać stosownego zezwolenia wojewody. Na obecnym etapie, uwzględniając plany strony, skoro skarżąca prowadzi inwestycję polegającą na zaadaptowaniu budynku szkoły na dom seniora, prawo do odliczenia podatku VAT od wydatków poniesionych na przebudowę jej nie przysługuje (z uwagi na zwolnienie, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 22 ustawy o VAT). Jeśli natomiast strona w przyszłości zmieni plany co do przeznaczenia budynku, będzie jej przysługiwało prawo do złożenia korekty deklaracji VAT.
23 października 2026
Legitymacja organizacji społecznej do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania – wyrok z 18 czerwca 2026 r., II GSK 976/23
NSA wskazał, że istotą sporu w sprawie była kwestia legitymacji organizacji społecznej do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Ministra Klimatu
Legitymacja organizacji społecznej do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania – wyrok z 18 czerwca 2026 r., II GSK 976/23
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istotą sporu w sprawie była kwestia legitymacji organizacji społecznej do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Ministra Klimatu z 20 marca 2020 r. zmieniającą koncesję nr 65/94 udzieloną 27 kwietnia 1994 r. przez Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa na wydobywanie węgla brunatnego i kopalin towarzyszących ze złoża węgla brunatnego.
Zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691), dalej jako k.p.a., organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania oraz dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.
W ocenie NSA, skarżąca kasacyjnie Fundacja, składając wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wydaniem w postępowaniu zwykłym ostatecznej decyzji koncesyjnej nie wskazała okoliczności pozwalających przyjąć, że zostały spełnione obie wymagane przez art. 31 § 1 k.p.a. przesłanki uzasadniające jej udział w postępowaniu.
W ocenie NSA, wynikające ze statutu cele Fundacji, do których należą m.in.: ochrona przyrody, krajobrazu oraz środowiska naturalnego, realizowane m.in. przez uczestniczenie w postępowaniach administracyjnych i innych, w których mogą być naruszone interesy ochrony środowiska naturalnego, prawa konsumentów i inne interesy publiczne spełniają – w kontekście przedmiotu sprawy – pierwszą z dwóch przesłanek z art. 31 § 1 k.p.a. Jednak nawet gdy udział organizacji społecznej jest uzasadniony jej celami statutowymi, organ administracji publicznej może uznać jej żądanie za niezasadne ze względu na interes społeczny. Jak podkreślił NSA, udział organizacji społecznej jako podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracyjnych.
Zdaniem NSA, treść wniosku Fundacji, w którym w ramach przesłanki interesu społecznego wskazano (bardzo ogólnie) na negatywne oddziaływanie działalności zakładu górniczego na środowisko oraz na życie i zdrowie człowieka, nie uzasadniała spełnienia drugiej przesłanki z art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a. warunkującej umożliwienie żądania wszczęcia postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że rozpoznawana sprawa dotyczy już istniejącego zakładu górniczego prowadzącego działalność. W ocenie NSA Fundacja – powołując się na interes społeczny – wybiórczo wskazała, jakie skutki przyniosłoby zakończenie eksploatacji złoża. Natomiast z wypowiedzi organu jasno wynika, że skutki te mogłyby wywołać katastrofalne następstwa, nie tylko w kontekście znaczenia społeczno-gospodarczego funkcjonowania kopalni, ale przede wszystkim z uwagi na zagrożenia dla bezpieczeństwa okolicznych mieszkańców związane m.in. z wystąpieniem zjawisk osuwiskowych.
Te okoliczności, zdaniem NSA, nie pozwalały na uwzględnienie wniosku Fundacji o wszczęcie postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania.
23 października 2026
Przesłanki ustalania wysokości administracyjnej kary pieniężnej za wydawanie produktów leczniczych wbrew ograniczeniom, o których mowa w art. 71a ust. 2 Prawa farmaceutycznego – wyrok z 30 czerwca 2026 r., II GSK 892/23
(...)
Przesłanki ustalania wysokości administracyjnej kary pieniężnej za wydawanie produktów leczniczych wbrew ograniczeniom, o których mowa w art. 71a ust. 2 Prawa farmaceutycznego – wyrok z 30 czerwca 2026 r., II GSK 892/23
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istota sporu koncentruje się wokół kwestii, czy – wobec użycia w art. 129e ust. 2 zd. drugie ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. z 2021 r., poz. 974 ze zm.; dalej: u.p.f.), określającym przesłanki mające być uwzględniane przy ustalaniu wysokości administracyjnej kary pieniężnej za wydawanie produktów leczniczych wbrew ograniczeniom, o których mowa w art. 71a ust. 2 u.p.f. – określenia „w szczególności”, organ ma obowiązek posiłkowo „dopełnić” te przesłanki o dyrektywy wskazane przez ustawodawcę w art. 189d w związku z art. 189a § 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 kwietnia 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691; dalej: k.p.a.).
W ocenie NSA, regulacja art. 129e ust. 2 zd. drugie u.p.f. ma charakter kompleksowy, mimo że wyliczenie okoliczności, które organ musi wziąć pod uwagę przy wymiarze kary, jest przykładowe i otwarte.
Zdaniem składu orzekającego w spornej kwestii można odwołać się do argumentacji z orzecznictwa NSA prezentowanej przy wykładni przepisu art. 129b ust. 2 zd. drugie u.p.f., regulującego dyrektywy wymiaru (tzw. przesłanki miarkowania) administracyjnej kary pieniężnej nakładanej za popełnienie deliktu administracyjnego, o którym mowa w art. 94a ust.1 u.p.f.
Zgodnie z art. 129b ust. 2 zd. drugie u.p.f. przy wysokości kary uwzględnia się w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów. Przepis ten ma więc tożsame brzmienie, co art. 129e ust. 2 zd. drugie u.p.f., który stanowi, że przy ustalaniu wysokości kary uwzględnia się w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów. Oba przepisy umiejscowione zostały w rozdziale 9 Przepisy karne, kary pieniężne i przepis końcowy tej samej ustawy; nakładane są przez ten sam organ – wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego w formie decyzji o charakterze związanym (art. 129e ust. 2 zd. pierwsze, art. 129b ust. 2 zd. pierwsze u.p.f.) za naruszenia zakazów przewidzianych w przepisach ustawy Prawo farmaceutyczne.
Z tych przyczyn, w ocenie NSA, argumentacja co do relacji między zakresem art. 129b ust. 2 zd. drugie u.p.f. i art. 189d k.p.a. pozostaje aktualna także w odniesieniu do wykładni art. 129e ust. 2 zd. drugie u.p.f. w powiązaniu z art. 189d k.p.a.
Z kolei o braku podstaw do stosowania art. 189d k.p.a. w zakresie dopełniania przesłankami w nim zawartymi regulacji art. 129b ust. 2 u.p.f. należy wnioskować na podstawie poglądów prezentowanych w dotychczasowym orzecznictwie NSA, z którego jasno wynika, że przepisy działu IVa k.p.a. nie znajdą zastosowania, gdy dana instytucja prawna została przewidziana w szczególnych przepisach prawa materialnego. W takiej sytuacji nie ma ani możliwości, ani potrzeby stosowania dyrektyw wymiaru (miarkowania) administracyjnej kary pieniężnej określonych w art. 189d k.p.a. i swoistego „uzupełniania” regulacji podstawowej. Nie ma przy tym znaczenia, że w art. 129b ust. 2 u.p.f. wyliczenie okoliczności, które organ musi wziąć pod uwagę przy wymiarze kary jest przykładowe i otwarte.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, NSA uznał, że wykładnia językowa, systemowa i celowościowa prowadzą do wniosku, że unormowanie art. 189d k.p.a. nie znajduje zastosowania przy ustalaniu kary pieniężnej na podstawie art. 129e ust. 2 u.p.f., gdyż regulacja ta ma charakter kompleksowy.