Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

W rozpatrywanej sprawie spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy okoliczność stałej rejestracji samochodu osobowego w Polsce przed jego dostawą wewnątrzwspólnotową uniemożliwia zwrot podatku akcyzowego na podstawie art. 107 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym (dalej: u.p.a.).

Spółka wnioskiem z 23 maja 2022 r. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o dokonanie zwrotu podatku akcyzowego zapłaconego na terytorium kraju od samochodów osobowych, będących następnie przedmiotem dostawy wewnątrzwspólnotowej.

Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił spółce zwrotu podatku akcyzowego, bowiem (stała) rejestracja pojazdów nastąpiła przed ich wywozem, co oznacza niespełnienie przesłanki braku zarejestrowania pojazdów przed ich wewnątrzwspólnotową dostawą, a co z kolei oznacza, że nie zostały wypełnione łącznie wszystkie kryteria wskazane w art. 107 ust. 1 u.p.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Oddalając skargę sąd pierwszej instancji uznał, że kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, iż jest ona prawidłowa i nie narusza przepisów prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Spółki i podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji. Przepis art. 107 ust. 1 u.p.a. należy rozumieć w ten sposób, że stała rejestracja samochodu osobowego (odmiennie niż rejestracja czasowa), świadcząca o trwałym dopuszczeniu pojazdu do ruchu drogowego na terytorium kraju, przesądza o jego konsumpcji. Wprowadzenie tej przesłanki związane jest z realizacją zasady opodatkowania wyrobów akcyzowych w kraju ich konsumpcji. Dopuszczenie pojazdu do ruchu drogowego ma o tyle znaczenie, że otwiera prawną możliwość trwałej konsumpcji pojazdu na terytorium kraju, polegającą na użyciu samochodu zgodnie z jego przeznaczeniem, a więc poruszaniu się nim w ruchu drogowym. Chodzi o prawną możliwość trwałego użytkowania samochodu osobowego na terytorium kraju i nie ma znaczenia, czy do takiego użytkowania faktycznie doszło. Takie rozumienie art. 107 ust. 1 u.p.a. potwierdza wyrok TSUE z 17 maja 2023 r. w sprawie C-105/22 (pkt 42).

Link do orzeczenia

We wniosku o wydanie interpretacji Spółka - prowadząca działalność gospodarczą w zakresie produkcji napojów bezalkoholowych, wód mineralnych i pozostałych wód butelkowanych – wskazała, że przygotowuje się do produkcji napoju, w skład którego wchodzić będzie woda, naturalny miód kwiatowy, tłoczone soki owocowe NFC, dwutlenek węgla, ekstrakt z guarany w proszku oraz witaminy. W związku z powyższym sformułowała pytanie, czy dodatek ekstraktu z guarany, zawierającego w swoim składzie kofeinę oznacza naturalne występowanie kofeiny w napoju, a w konsekwencji występowanie kofeiny w napoju nie będzie stanowiło dodatku do niego i w myśl art. 12b ust. 1 w zw. z art. 12f ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (tj. Dz. U. z 2022 poz. 1608 z późn. zm. – dalej: "u.z.p.") nie będzie on podlegać opłacie od środków spożywczych, o której mowa w rozdziale 3a u.z.p.?

Zdaniem Wnioskodawcy, z uwagi na fakt, że kofeina stanowi naturalny składnik guarany, dodatek ekstraktu z guarany do napoju będzie oznaczał, iż kofeina stanowi substancję naturalnie występującą w napoju i Spółka nie będzie zobowiązana w tym zakresie (co do występowania kofeiny jako naturalnego składnika guarany) do uiszczania opłaty od środków spożywczych, o której mowa w rozdziale 3a u.z.p. w tym zakresie. 
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej nie zgodził się z twierdzeniem Spółki, że dodanie ekstraktu z guarany do napoju będzie oznaczało, iż kofeina stanowi substancję naturalnie występującą w napoju. Organ wyjaśnił, że przez substancje występujące naturalnie rozumie się substancje, które nie zostały dodane do produktu natomiast znajdują się w składzie zgodnie z jego charakterystyką. W trakcie procesu produkcji Spółka dodaje do napoju ekstrakt z guarany zawierający kofeinę, a zatem kofeina występująca w napoju nie stanowi substancji występującej w nim naturalnie, jest bowiem do niego dodana. W konsekwencji, zgodnie z art. 12f ust. 3 u.z.p., w przypadku analizowanego napoju dodatek kofeiny rodzi obowiązek zapłaty opłaty za jej zawartość.

Oddalając skargę Strony Sąd pierwszej instancji uznał, że przepis art. 12b ust 1 u.z.p. należy odkodować w ten sposób, że kofeina zawarta w środkach spożywczych (nawet występująca w nich naturalnie), dodana do napoju przez wprowadzenie do niego tych środków spożywczych (ekstrakt z guarany) nie stanowi substancji występującej w tym napoju naturalnie.

Uchylając wyrok Sądu pierwszej instancji oraz zaskarżoną interpretację indywidualną Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że dokonując wykładni omawianych przepisów organ interpretacyjny, podobnie jak Sąd pierwszej instancji, definiując sformułowanie "z wyłączeniem substancji występujących w nich naturalnie", błędnie skupili się na elemencie "dodania" do napoju substancji, ze względu na zawartość których napój podlega opłacie wskazanej w art. 12 ust. 1 u.z.p. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonując ustalenia zakresu znaczeniowego wyłączenia z końcowej części art. 12b ust. 1 u.z.p. należy mieć na uwadze, że chodzi o napoje, które w swoim składzie zawierają substancje występujące w nich naturalnie. Substancje te, "występujące w nich naturalnie" nie tracą tak określonego charakteru poprzez fakt, że wchodziły w skład składnika (guarany), który został dodany w trakcie produkcji napoju. W konsekwencji występowanie kofeiny w napoju nie będzie stanowiło podlegającego opłacie od środków spożywczych dodatku do niego. 

Link do orzeczenia

Postanowieniem z 24 lutego 2026 r., I SA/Łd 50/26, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił Skarżącemu wstrzymania wykonania zaskarżonej przez niego decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w przedmiocie podatku od towarów i usług. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, Strona przedstawiła jedynie hipotetyczne konsekwencje wykonania zaskarżonej decyzji, nie podając żadnych argumentów popartych stosowną dokumentacją, które uprawdopodobniłyby wystąpienie przesłanek z art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.).

W zażaleniu na to postanowienie zastępowany przez zawodowego pełnomocnika Skarżący wniósł o jego uchylenie i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu rozpoznania skargi.

Oddalając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Strony, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. Wniosek Skarżącego został przez sąd prawidłowo oceniony jako niewskazujący na spełnienie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., stąd zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

W uzasadnieniu postanowienia zwrócono jednocześnie uwagę, że badane zażalenie w sposób oczywisty dla Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z silnym wykorzystaniem narzędzi AI. Świadczą o tym jednoznacznie widoczne w zażaleniu ślady tzw. halucynacji AI, gdyż z przywołanych przez pełnomocnika skarżącego postanowień NSA, które miały być wydane w sprawach II FZ 230/17, II GZ 452/18 i I GZ 164/22, żadne nie odzwierciedla realnego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowienia w tych sprawach w rzeczywistości nie tylko zostały wydane w innych datach niż podane przez pełnomocnika skarżącego, ale też żadne z nich nie dotyczyło zagadnienia wstrzymania wykonania aktu/czynności na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. Co więcej, we wszystkich trzech postanowieniach zażalenia skarżących zostały oddalone, a uzasadnienia postanowień nie zawierają tez o nadmiernym formalizmie sądu, czy obowiązku poszukiwania przez sąd w aktach administracyjnych okoliczności i dokumentów potwierdzających stanowisko strony w postępowaniu wpadkowym. 

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegł jednocześnie, że rośnie zainteresowanie społeczne możliwościami oferowanymi przez sztuczną inteligencję – coraz powszechniejsze staje się korzystanie z narzędzi AI przy formułowaniu różnego rodzaju wypowiedzi, począwszy od wiadomości e-mail do bardziej skomplikowanych wniosków, esejów, itp. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, należy się spodziewać, że korzystanie przez skarżących z AI zacznie być coraz częściej odczuwalne również w praktyce orzeczniczej sądów, w tym sądów administracyjnych. Niemniej w ocenie Sądu nader krytycznie należy ocenić bezrefleksyjne korzystanie z narzędzi AI przez zawodowego pełnomocnika przy sporządzaniu pism procesowych składanych w imieniu mocodawcy do sądu. Wątpliwości budzi etyczny wymiar takiego działania, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę to, że zawodowy pełnomocnik pobiera wynagrodzenie za świadczone przez siebie usługi prawne, a jego mocodawca ma prawo oczekiwać, że sporządzane pisma procesowe będą spełniały najwyższe wymogi profesjonalizmu. Trudno dopatrzyć się takiego profesjonalizmu, jeśli działanie zawodowego pełnomocnika w istocie sprowadza się do wykorzystania narzędzi AI, które są – w tym samym stopniu – dostępne osobom niewykonującym zawodów prawniczych.

Link do orzeczenia

Sprawa dotyczyła oceny, czy ujawnienie przez nauczyciela akademickiego wyniku egzaminu studenta wobec pozostałych uczestników zajęć prowadzonych online podlega przepisom rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO). Organ nadzorczy udzielił uczelni upomnienia za naruszenie art. 6 ust. 1 i art. 5 ust. 1 lit. c RODO. 

NSA wskazał, że przedmiotowy zakres zastosowania RODO określony w art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia obejmuje dwa odrębne przypadki. Pierwszy dotyczy przetwarzania danych osobowych w sposób całkowicie lub częściowo zautomatyzowany – bez względu na to, czy dane te stanowią lub mają stanowić część zbioru danych. Drugi obejmuje przetwarzanie w sposób niezautomatyzowany, jednak wyłącznie wówczas, gdy przetwarzane dane stanowią część zbioru danych lub mają stanowić część takiego zbioru. Przetwarzanie danych w sposób niezautomatyzowany, przy jednoczesnym braku związku z jakimkolwiek zbiorem danych, pozostaje poza zakresem przedmiotowym RODO.

NSA wyjaśnił, że zbiorem danych w rozumieniu art. 4 pkt 6 RODO jest uporządkowany zestaw danych osobowych dostępnych według określonych kryteriów, niezależnie od tego, czy zestaw ten jest scentralizowany, zdecentralizowany czy rozproszony funkcjonalnie lub geograficznie. Akta osobowe studenta (teczka) stanowią taki zbiór danych, ponieważ zawierają dane osobowe studenta, mają określoną strukturę i są dostępne według określonych kryteriów. Wynik egzaminu z przedmiotu akademickiego stanowi dane osobowe wchodzące w skład akt osobowych studenta, co wynika z przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 września 2018 r. w sprawie studiów. Wynik egzaminu jest zatem częścią zbioru danych prowadzonego przez uczelnię jako administratora danych osobowych studenta. Skoro wynik egzaminu stanowi dane osobowe będące częścią zbioru danych prowadzonego przez uczelnię, to ich przetwarzanie – w tym ustne ujawnienie wobec osób trzecich – podlega reżimowi RODO. 

Link do orzeczenia

W rozpatrywanej sprawie spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy wypłacona przez towarzystwo ubezpieczeniowe kwota odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej działalności gospodarczej spółki będzie stanowiła przychód po jej stronie i czy wobec tego kwota ta będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych.

We wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej spółka wskazała, że w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej zajmuje się między innymi szeroko pojętą obsługą księgową innych spółek, w ramach której jest zobowiązana m.in. do naliczania wysokości zobowiązań podatkowych na rzecz swoich klientów, którą to należność klienci spółki zobowiązani byli uiszczać do właściwych urzędów skarbowych. W latach 2017-2018 spółka dokonała na rzecz klienta błędnego naliczenia wysokości zobowiązania podatkowego, wobec czego klient ten poniósł stratę, został bowiem zobowiązany do dopłaty na rzecz właściwego organu skarbowego różnicy między naliczoną przez spółkę wysokością należnego podatku a rzeczywistą jego wysokością, wraz z odsetkami z tytułu opóźnienia w płatności. W związku z poniesioną szkodą finansową, która nastąpiła w wyniku nieprawidłowego wykonania usług z zakresu obsługi podatkowej, klient wystawił spółce noty obciążeniowe, w wyniku czego wnioskodawca zwrócił się o wypłatę odszkodowania do towarzystwa ubezpieczeniowego, w którym spółka wykupiła ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedmiotowe noty obciążeniowe nie zostały przez spółkę zaliczone do kosztów uzyskania przychodów na mocy art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: u.p.d.o.p.). Towarzystwo ubezpieczeniowe dokonało wypłaty odszkodowania bezpośrednio na rachunek bankowy należący do klienta. 

We wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej spółka zapytała, czy w świetle wyżej przedstawionego stanu faktycznego wypłacona przez towarzystwo ubezpieczeniowe kwota odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej działalności gospodarczej wnioskodawcy będzie stanowiła przychód po stronie wnioskodawcy i czy wobec tego kwota ta będzie podlegała opodatkowaniu po stronie wnioskodawcy na podstawie dyspozycji zawartych w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych? 
W ocenie spółki, wypłacona przez towarzystwo ubezpieczeniowe na rzecz klienta kwota odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej działalności gospodarczej wnioskodawcy nie będzie stanowiła przychodu po stronie wnioskodawcy.

Zdaniem zaś Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej kwota odszkodowania stanowi przychód podatkowy po stronie wnioskodawcy. Skoro to wnioskodawca jest odpowiedzialny za powstanie wskazanej we wniosku szkody, to co do zasady to on powinien dokonać jej naprawienia. Z uwagi jednak na ubezpieczenie spółki szkoda ta została faktycznie pokryta z zawartej polisy, a świadczenie zostało wypłacone bezpośrednio na rzecz poszkodowanych. To zatem wnioskodawca ubezpieczył się od skutków ewentualnych zaniedbań i to jemu należna jest kwota wypłacona z tytułu ubezpieczenia, stanowiąc jego przysporzenie majątkowe, a więc przychód podatkowy. Fakt, że zgodnie z umową zawartą z ubezpieczycielem odszkodowanie wypłacono bezpośrednio podmiotom, które poniosły szkodę, pozostaje bez znaczenia dla kwalifikacji odszkodowania jako przychodu spółki.

Uchylając zaskarżoną indywidualną interpretację podatkową Sąd pierwszej instancji uznał stanowisko organu za nieprawidłowe.

Oddalając skargę kasacyjną organu Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że odszkodowania uzyskane przez skarżącą od ubezpieczyciela wiążą się ze szkodami w mieniu innych podmiotów i w istocie stanowią spłatę zobowiązań, które skarżąca musi uregulować wobec swoich klientów w związku z wadliwym wykonaniem usługi. Ubezpieczyciel, wypłacając odszkodowanie, dokonywać będzie jedynie zwrotu potencjalnych wydatków, jakie by spółka ponosiła w celu odtworzenia stanu sprzed zajścia zdarzenia objętego ochroną ubezpieczeniową. W konsekwencji, spółka nie uzyska żadnego przysporzenia majątkowego.

W konsekwencji, otrzymane od ubezpieczyciela odszkodowania w związku z naprawieniem przez spółkę szkód klientom stanowią zwrot potencjalnie poniesionych na rzecz tych klientów wydatków wypłaconych im bezpośrednio, przy czym wydatki te, w myśl art. 16 ust. 1 pkt 22 u.p.d.o.p., nie są zaliczane (nie mogą być zaliczone) do kosztów uzyskania przychodów. Wydatki te zatem na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 6a u.p.d.o.p., nie są zaliczane do przychodów. Przyjęcie przeciwnej wykładni prowadziłoby do sytuacji, w której podatnik nie mógłby zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów odszkodowania zapłaconego na rzecz swego kontrahenta, a zarazem musiałby zaliczyć do przychodu otrzymane od ubezpieczyciela odszkodowania, które w całości zostały przekazane kontrahentowi i które mają za cel kompensatę szkody pokrytej uprzednio klientom.

Link do orzeczenia

Sprawa dotyczyła nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na kontynuacji eksploatacji złoża węgla brunatnego. Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności kwestionowały organizacje ekologiczne.

NSA wskazał, że co do zasady nie ma przeszkód do nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Decyzja ta poprzedza uzyskanie szeregu innych decyzji i pozwoleń oraz określa warunki, przy których przedsięwzięcie może zostać zrealizowane, tak aby ograniczyć jego zagrożenia dla środowiska. Nadanie jej rygoru powoduje, że staje się ona wykonalna pomimo braku ostateczności, a skutki rygoru odnoszą się wyłącznie do sfery tymczasowej wykonalności decyzji. Bezpieczeństwo energetyczne kraju, rozumiane wieloaspektowo, oraz potencjalnie znaczne straty finansowe inwestora uzasadniały nadanie decyzji środowiskowej rygoru natychmiastowej wykonalności. Okoliczności te pozwalały na przyjęcie, że zachodziły przesłanki interesu społecznego oraz wyjątkowo ważnego interesu strony, o których stanowi art. 108 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. 

NSA wyjaśnił przy tym, że nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności nie jest uzależnione od oceny zgodności z prawem decyzji, której rygor został nadany. W postępowaniu dotyczącym rygoru ani organ ani sąd administracyjny nie dokonują kontroli legalności samej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Przedmiotem oceny jest wystąpienie przesłanek określonych w art. 108 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie w tym przedmiocie, ze względu na swój charakter, nie wymaga również prowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, jaki właściwy jest postępowaniu dotyczącym samej decyzji środowiskowej.

NSA nie podzielił również zarzutu, że nadanie decyzji środowiskowej rygoru natychmiastowej wykonalności narusza wynikające z art. 11 ust. 1 i 3 dyrektywy 2011/92/UE w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko, prawo zainteresowanej społeczności do skutecznej kontroli sądowej. Przepis ten wymaga zapewnienia możliwości zakwestionowania przed sądem materialnej lub proceduralnej legalności rozstrzygnięcia, natomiast państwa członkowskie określają etap, na którym decyzje, działania lub zaniechania mogą być kwestionowane. Regulacja pozwalająca na nadanie decyzji środowiskowej rygoru natychmiastowej wykonalności nie jest zatem sprzeczna z dyrektywą, jeżeli organizacjom społecznym zapewniono możliwość zaskarżenia postanowienia w tym przedmiocie.

Sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną. Organ I instancji stwierdził wydanie tej decyzji z naruszeniem prawa, natomiast organ odwoławczy uchylił to rozstrzygnięcie i odmówił stwierdzenia nieważności, co oznaczało wydanie decyzji na niekorzyść odwołującej się strony. Uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił dopiero w odpowiedzi na skargę do sądu administracyjnego. 

NSA wskazał, że zakaz reformationis in peius (zakaz orzekania na niekorzyść strony wnoszącej odwołanie), wynikający z art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), stanowi jedną z fundamentalnych zasad prawa procesowego i doniosłą gwarancję procesową dla strony odwołującej się. Strona powinna pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej, w żadnym natomiast wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza zestawienie osnowy decyzji organu I instancji z rozstrzygnięciem organu odwoławczego.

NSA wyjaśnił, że art. 139 k.p.a. dopuszcza odstępstwa od tego zakazu wyłącznie w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Rażące naruszenie prawa oznacza sprzeczność między rozstrzygnięciem a treścią przepisu o takim ciężarze gatunkowym, że jej skutków nie można pogodzić z wymaganiami praworządności. Odstępstwa te mają charakter wyjątków od zasady ogólnej i nie podlegają wykładni rozszerzającej, a ich zastosowanie powinno ograniczać się do absolutnie wyjątkowych sytuacji. W konsekwencji organ odwoławczy, wydając decyzję na niekorzyść strony, zobowiązany jest szczegółowo wykazać w uzasadnieniu tej decyzji, że zaistniał stan, o którym mowa w art. 139 k.p.a., oraz skonkretyzować, jaki interes społeczny lub jaka norma prawna zostały naruszone w sposób rażący.

NSA podkreślił, że odpowiedź na skargę do sądu administracyjnego nie może zastępować ani uzupełniać niezbędnego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Braku wykazania przez organ odwoławczy przesłanek warunkujących wydanie decyzji na niekorzyść strony nie może naprawić ani argumentacja przedstawiona przez organ na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, ani uzasadnienie wyroku sądu I instancji. Rolą sądu administracyjnego jest ocena, czy wskazane przez organ przesłanki uzasadniały wydanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, a nie poszukiwanie za organ dodatkowych okoliczności przemawiających za odstąpieniem od zasady wynikającej z art. 139 k.p.a. Sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w administracyjnym toku instancji uprawnionym do merytorycznego badania i rozstrzygania sprawy, a ustalenie stanu faktycznego w drodze zebrania i oceny materiału dowodowego jest funkcją postępowania administracyjnego.

Link do wyroku

Sprawa dotyczyła legalności uchwały Sejmiku Województwa Mazowieckiego w przedmiocie programu ochrony powietrza, w części wprowadzającej – jako działanie krótkoterminowe na wypadek ryzyka przekroczenia poziomów dopuszczalnych substancji w powietrzu (tzw. dni smogowe) – zakaz korzystania z instalacji do spalania biomasy drzewnej (kominków, piecyków kominkowych, piecyków ozdobnych), z wyjątkiem sytuacji, gdy stanowią one jedyne źródło ciepła lub gdy do lokalu nie jest dostarczana energia elektryczna wskutek awarii. Zakaz nie objął instalacji grzewczych opartych na spalaniu węgla kamiennego. 

NSA wskazał, że art. 91 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1c ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (p.o.ś.) mają charakter przepisów kompetencyjnych, upoważniających sejmik województwa do uchwalenia programu ochrony powietrza oraz planu działań krótkoterminowych, jednak żaden z tych przepisów nie przesądza, jakie konkretne działania mają być w takim planie zawarte. Katalog działań wskazany w rozporządzeniu wykonawczym wydanym na podstawie art. 91 ust. 10 p.o.ś. ma charakter wyłącznie przykładowy, wobec czego co do zasady nie stoi na przeszkodzie wprowadzeniu przez organ uchwałodawczy ograniczeń dalej idących niż wprost w nim przewidziane. Swoboda ta nie jest jednak nieograniczona – akt prawa miejscowego wprowadzający normy powszechnie obowiązujące musi respektować standardy konstytucyjne, w tym zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) oraz obowiązek ochrony prawa własności (art. 64 ust. 3 Konstytucji RP).

NSA wyjaśnił, że uchwała istotnie różnicowała sytuację prawną właścicieli budynków wyposażonych w więcej niż jedno źródło ogrzewania: właściciele posiadający instalację kominkową i inną instalację (np. gazową) zostali objęci zakazem korzystania z tej pierwszej w dni smogowe, natomiast właściciele posiadający instalację kominkową i instalację na węgiel kamienny mogli w tym samym czasie korzystać z tej drugiej bez żadnych ograniczeń. Skoro organy uchwałodawczy sam przyznał, że spalanie wszelkich paliw stałych jest źródłem szkodliwych emisji do powietrza, to nie zostało wykazane, dlaczego zakaz objął wyłącznie instalacje spalające biomasę drzewną, z pominięciem instalacji spalających węgiel kamienny. Sama okoliczność, że korzystanie z kotłów węglowych było przedmiotem regulacji odrębnego aktu prawa miejscowego (tzw. uchwały antysmogowej) nie stanowi wystarczającego uzasadnienia takiego zróżnicowania, tym bardziej że uchwała antysmogowa dopuszczała spalanie węgla kamiennego w instalacjach spełniających określone wymagania techniczne. Wiedza powszechna o bardzo dużym udziale spalania węgla kamiennego w ogrzewaniu budynków jednorodzinnych wyklucza przy tym traktowanie tego zjawiska jako jedynie hipotetycznego.

NSA podkreślił, że wykazane zróżnicowanie adresatów uchwały, bez przekonującego uzasadnienia, stanowi istotne naruszenie prawa, a nie naruszenie o charakterze nieistotnym w rozumieniu art. 82 ust. 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym. Sąd I instancji był uprawniony do stwierdzenia nieważności kwestionowanych przepisów ze skutkiem erga omnes, to jest nie tylko wobec nieruchomości strony wnoszącej skargę, lecz wobec wszystkich adresatów uchwały. Oczywiste naruszenie obiektywnego porządku prawnego, oddziałujące w identyczny sposób na sytuację wszystkich adresatów aktu, uzasadnia wyjście poza interes prawny konkretnego skarżącego – w szczególności gdy zaskarżone przepisy uchwały nakładają wyłącznie obowiązki, nie przyznając uprawnień, a zatem stwierdzenie nieważności nie może pogorszyć sytuacji prawnej pozostałych adresatów.