Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał, że w sprawach stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie rejestracji pojazdu nie jest dopuszczalne ponowne badanie lub rozstrzyganie określonych zagadnień z zakresu podstaw prawnych lub faktycznych sprawy w przedmiocie rejestracji pojazdu, jeżeli nie wykazują one bezpośredniego i istotnego związku z treścią przesłanek dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania nadzwyczajnego (art. 158 § 3 k.p.a.) oraz przesłanek pozytywnych i negatywnych stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 w zw. z art. 158 § 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691; dalej: k.p.a.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo WSA i organy administracji uznały, że w weryfikowanej decyzji o rejestracji pojazdu oczywiste było – na tle przesłanki rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - naruszenie przepisów art. 72 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 72 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20.06.1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1990 ze zm. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji o rejestracji pojazdu; dalej: p.r.d.). 

Kwalifikacja ta jest konsekwencją kategorycznego brzmienia regulacji materialnoprawnej, która z jednej strony ustanawia zasadę, że dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, pojazdu wolnobieżnego wchodzącego w skład kolejki turystycznej, motoroweru lub przyczepy jest dowód rejestracyjny albo pozwolenie czasowe (art. 71 ust. 1, z zastrzeżeniem art. 71 ust. 3 p.r.d.), z drugiej zaś – ustanawia zamknięty katalog dokumentów, na podstawie których dokonuje się rejestracji (art. 72 ust. 1 p.r.d.).

W  tym zbiorze dokumentów – stanowiących obligatoryjną  podstawę rejestracji właściwego pojazdu, zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. (z zastrzeżeniem art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji rejestracyjnej – znajdowały się świadectwo zgodności WE albo świadectwo zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenie jednostkowe pojazdu, decyzja o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwo dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu.

Jeżeli więc pojazd (ciągnik rolniczy) nie był wcześniej zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wobec czego wyłączenie z art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d. nie miało zastosowania, to niewątpliwie decyzja o rejestracji pojazdu nie mogła zostać wydana bez spełnienia warunku przedłożenia jednego z dokumentów, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. 

Link do orzeczenia: II GSK 2260/25; II GSK 2268/25

Wyrokiem z 27 stycznia 2026 r., I FSK 342/23, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony skargą kasacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej wyrok Sądu pierwszej instancji oraz oddalił skargę D. Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych S.A. na interpretację indywidualną w sprawie zwolnienia spod opodatkowania VAT usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że usługa zapewnienia dostępu do kompleksowych danych z rynków finansowych oraz umożliwiająca dokonywanie transakcji na tych rynkach, nie stanowi usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi w rozumieniu tego przepisu, jeśli nie zapewnia jednocześnie podejmowania przez usługodawcę decyzji finansowych (inwestycyjnych),a jedynie wspomaga ich podejmowanie przez samego usługobiorcę (nabywcę usługi).

W treści przywołanego przepisu ustawodawca jednoznacznie wskazał bowiem, że przedmiotowemu zwolnieniu podlega usługa zarządzania wymienionymi tam funduszami lub portfelami, nie zaś – pozbawione tego elementu – świadczenia jedynie towarzyszące (wspomagające) usługę samego zarządzania. Dlatego świadczenie złożone, jednakże pozbawione elementu decyzyjności (konstytuującego usługę zarządzania), nie podlega omawianemu zwolnieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że w zależności od okoliczności konkretnej sprawy nie zawsze istnieje obowiązek wyznaczania tzw. „drugiej linii zabudowy” przy wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy. Kluczowe znaczenie ma tu analiza urbanistyczna, z której powinno wynikać, czy na danym obszarze w ogóle występuje linia zabudowy oraz czy możliwe i zasadne jest jej wyznaczenie w odniesieniu do planowanej inwestycji.

Zgodnie z § 4 rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, linia zabudowy co do zasady wyznaczana jest względem pasa drogowego. Jeżeli jednak nieruchomość nie przylega do drogi publicznej, a planowana zabudowa ma być realizowana w głębi działki, możliwe jest odstąpienie od wyznaczenia obowiązującej linii zabudowy. Wyznaczanie jej w oderwaniu od uwarunkowań konkretnego terenu mogłoby prowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia prawa własności.

W tej sprawie ustalono, że teren inwestycji znajdował się w większej odległości od drogi publicznej niż istniejąca zabudowa w obszarze analizowanym. W takich warunkach – zdaniem NSA – praktycznie wykluczona jest możliwość wyznaczenia linii zabudowy zgodnie z § 4 rozporządzenia. Sam brak tej linii nie mógł więc stanowić podstawy do odmowy ustalenia warunków zabudowy. Jeżeli w obszarze analizowanym występuje już zabudowa w różnych odległościach od dróg, to nie można mówić o naruszeniu ładu przestrzennego przez kolejną inwestycję.

Pojęcie „działki sąsiedniej” na gruncie art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym należy rozumieć szeroko, urbanistycznie, a nie wyłącznie jako bezpośrednie sąsiedztwo. Celem zasady dobrego sąsiedztwa jest ochrona ładu przestrzennego w skali całego obszaru analizowanego, a nie pojedynczej granicy działki.

W konsekwencji brak możliwości wyznaczenia linii zabudowy nie zawsze może być samoistną podstawą odmowy wydania decyzji o warunkach zabudowy.

Naczelny Sąd Administracyjny określił granice stosowania art. 6 ust. 1 lit. f RODO* w kontekście monitoringu wizyjnego na osiedlach mieszkaniowych. Sprawa dotyczyła spółdzielni mieszkaniowej, która – powołując się na tzw. prawnie uzasadniony interes – zainstalowała kamery w altanach śmietnikowych w celu egzekwowania prawidłowej segregacji odpadów.

NSA przypomniał, że przetwarzanie danych osobowych na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy łącznie spełnione są trzy przesłanki: po stronie administratora istnieją cele, dla osiągnięcia których przetwarzanie danych osobowych jest niezbędne; cele te wynikają z "prawnie uzasadnionych interesów" realizowanych przez administratora; "prawnie uzasadnione interesy" realizowane przez administratora mają charakter nadrzędny wobec interesów lub podstawowych praw i wolności osoby, której dotyczą przetwarzane dane. Kluczowe znaczenie ma przy tym kryterium niezbędności – rozumiane jako brak rzeczywistej możliwości osiągnięcia celu w inny, mniej ingerujący sposób.

W rozpoznawanej sprawie NSA uznał, że choć cele spółdzielni – związane z kontrolą segregacji odpadów i unikaniem podwyższonych opłat z tym związanych – mieszczą się w granicach prawnie dopuszczalnego interesu, to rejestracja wizerunku mieszkańców w altanach śmietnikowych nie była środkiem niezbędnym do ich realizacji. Sąd wskazał na istnienie alternatywnych, powszechnie dostępnych i mniej “inwazyjnych” rozwiązań, takich jak stosowanie zindywidualizowanych worków na odpady, pozwalających na identyfikację źródeł nieprawidłowości bez ciągłego monitorowania zachowań mieszkańców.

NSA podkreślił, że nawet hipotetyczne spełnienie przesłanki niezbędności nie przesądza o legalności przetwarzania. W tego rodzaju sprawie prawnie uzasadnione interesy administratora nie miały charakteru nadrzędnego wobec konstytucyjnie chronionego prawa do prywatności i autonomii informacyjnej jednostki. Wizerunek osoby fizycznej stanowi dane osobowe, a jego utrwalanie w przestrzeni wspólnej budynków wielorodzinnych ingeruje w sferę wolności osobistej, wywodzonej z godności człowieka. Ograniczanie wolności i prywatności może następować wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, przy ścisłym zachowaniu zasady proporcjonalności. Natomiast zastosowanie monitoringu wizyjnego w altanach śmietnikowych zostało uznane za środek nadmierny wobec celu, jakim jest ograniczenie kosztów opłat za odpady.

• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018, str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4.03.2021, str. 35).

Link do orzeczenia

W rozpoznawanej sprawie, mając na względzie prawomocny wyrok WSA w Warszawie uchylający niekorzystną dla podatnika interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego, w dniu 31 grudnia 2021 r. spółka złożyła wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku od towarów i usług, w tym za okresy od I kwartału do III kwartału 2015 r.

Uznając za zasadną odmowę wszczęcia postępowania podatkowego na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za I, II i III kwartał 2015 r. przedawniły się z dniem 31 grudnia 2020 r., co jest okolicznością bezsporną i niekwestionowaną przez podatnika. Zatem złożenie wniosku o stwierdzenie i zwrot nadpłaty po upływie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych było bezskuteczne i nie mogło doprowadzić do wszczęcia postępowania.

Gdyby skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku od towarów i usług za I, II i III kwartał 2015 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. byłby on procedowany zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, a okoliczność zaskarżenia interpretacji indywidualnej do sądu administracyjnego nie miałaby żadnego znaczenia dla oceny skuteczności wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty dotyczącego ww. zobowiązań podatkowych.

Oddalając skargę sąd pierwszej instancji uznał, że merytoryczne rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku VAT za I, II i III kwartał 2015 r., w sytuacji gdy wniosek ten został złożony po upływie terminu przedawnienia ww. zobowiązań podatkowych (31 grudnia 2021 r.), byłoby działaniem wbrew zasadzie legalizmu i skutkowało naruszeniem art. 79 § 2 w zw. art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalając skargę kasacyjną spółki wyjaśnił, że uchylenie interpretacji indywidualnej w trybie kontroli sądowoadministracyjnej nie ma wpływu na bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, o którym mowa w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. Po upływie terminu przedawnienia nie ma możliwości kształtowania wysokości zobowiązania podatkowego, niezależnie od tego, czy miałoby to być korzystne dla organu podatkowego, czy dla podatnika. A zatem okoliczność zaskarżenia interpretacji indywidualnej do sądu administracyjnego nie ma znaczenia dla oceny skuteczności wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty. W  konsekwencji wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty podatnik może złożyć zanim upłynie termin przedawnienia zobowiązania podatkowego określony w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, a po upływie tego terminu prawo to wygasa zgodnie z art. 79 § 2 ww. ustawy.

Link do orzeczenia

W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny analizował kwestię dopuszczalności przeprowadzenia kontroli legalności decyzji w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych i zabezpieczenia jej na majątku podatnika po wygaśnięciu tej decyzji na podstawie art. 33a Ordynacji podatkowej.

W tym zakresie skład orzekający zwrócił uwagę, że choć decyzja o zabezpieczeniu wygasła, to jej skutki prawne pozostają nadal w mocy. Z tego względu zajęto stanowisko, że obowiązkiem organu odwoławczego rozpatrującego odwołanie od decyzji zabezpieczającej organu pierwszej instancji jest - mimo umorzenia postępowania odwoławczego zgodnie z poglądem wyrażonym w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 24 października 2011 r., I FPS 1/11 - dokonanie oceny legalności decyzji organu pierwszej instancji o zabezpieczeniu, celem realizacji konstytucyjnego prawa podatnika do sądu.

Link do orzeczenia

Od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dokonana na podstawie art. 43 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Zmiana ta obejmuje nowe rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Jednocześnie jednak ustawodawca zastrzegł, że tych nowych przepisów nie stosuje się w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, jeżeli prawo do nich powstało przed 31 grudnia 2023 r. Wynika to z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. 

Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni tzw. przepisu intertemporalnego, jakim jest art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. W związku z tym Sąd dokonał analizy funkcji przepisów o świadczeniach rodzinnych i o świadczeniu wspomagających, a także uwzględnił ich miejsce w całym systemie prawa. Na tej podstawie Sąd orzekł, że użyte w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym sformułowanie „prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.” obejmuje nie tylko sytuacje, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono do tego dnia. Obejmuje bowiem również przypadki, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został co prawda złożony po 31 grudnia 2023 r., ale nastąpiło to z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a sam wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności wpłynął do organu orzeczniczego do 31 grudnia 2023 r. i ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający przed tą datą. Oznacza to, że stosowanie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy odnieść również do sytuacji, w których wprawdzie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony po dniu 31 grudnia 2023 r., jednak wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., a następnie wydane orzeczenie o niepełnosprawności potwierdzało powstanie stopnia niepełnosprawności przed dniem 1 stycznia 2024 r. 

Zgodnie z art. 8 pkt 2 lit. a ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, tzw. opłaty przekształceniowej (a więc opłaty ponoszonej w związku z przekształceniem, o którym stanowią przepisy tej ustawy), nie wnoszą osoby fizyczne lub ich spadkobiercy, w przypadku gdy wniosły jednorazowo opłaty roczne za cały okres użytkowania wieczystego. W ocenie NSA, zwolnienie z art. 8 pkt 2 lit. a ustawy zostało wprowadzone w celu uniknięcia podwójnego obciążenia finansowego osób fizycznych oraz ich spadkobierców, którzy wcześniej ponieśli pełny ciężar ekonomiczny użytkowania wieczystego przez wniesienie jednorazowej opłaty za cały okres jego trwania. Natomiat w tej sprawie udział w prawie użytkowania wieczystego został nabyty od jednego z rodziców w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności, bez spłat i dopłat. Czynność ta miała charakter nieodpłatny, a strona należy do kręgu ustawowych spadkobierców tego rodzica. NSA podkreślił w związku z tym, że wykładnia przepisów wprowadzających zwolnienia nie może prowadzić do rezultatów sprzecznych z ich funkcją ochronną oraz celem społecznym.

W kontekście konstytucyjnej zasady równości relewantną cechą w tej sprawie jest przynależność do najbliższej rodziny użytkownika wieczystego, który uiścił jednorazową opłatę roczną, status ustawowego spadkobiercy tej osoby oraz nieodpłatny charakter nabycia prawa. W porównywalnej sytuacji znajduje się zarówno spadkobierca ustawowy nabywający prawo w drodze dziedziczenia, jak i spadkobierca ustawowy, który uzyskuje je wcześniej w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności. Różnicowanie tych podmiotów wyłącznie ze względu na formę prawną oraz moment przejścia prawa, przy tożsamym skutku ekonomicznym i rodzinnym, byłoby sprzeczne z zasadą równości oraz sprawiedliwości społecznej, a także z celem wprowadzenia zwolnienia. Wykładnia uzależniająca zastosowanie zwolnienia od formy lub momentu przejścia prawa na ustawowego spadkobiercę pozostaje więc w sprzeczności z celem art. 8 pkt 2 lit. a ustawy. 

Link do orzeczenia