Wybrane Orzecznictwo
Archiwum istotnych orzeczeń Naczelnego Sadu Administracyjnego
21 października 2026
Posiedzenie składu 7 sędziów NSA w dniu 26 października 2026 r., III FPS 2/26 - w sprawie zagadnienia prawnego dotyczącego podstaw wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego
(...)
Posiedzenie składu 7 sędziów NSA w dniu 26 października 2026 r., III FPS 2/26 - w sprawie zagadnienia prawnego dotyczącego podstaw wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego
W dniu 26 października 2026 r. na posiedzeniu jawnym o godzinie 12:00 w sali G Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów rozpozna zagadnienie prawne skierowane do rozstrzygnięcia postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2026 r., sygn. akt III FSK 551/26:
„Czy artykuł 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143) w związku z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483 z późn. zm.) może stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego także w przypadku, gdy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją dotyczy przepisów stanowiących podstawę wydania prawomocnego orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, w tym orzeczenia w przedmiocie badania spełniania przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności (art. 5a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. z 2024 r. poz. 1267)?”
21 października 2026
Wymóg proporcjonalności przy wymiarze kary za naruszenie przepisów o opłacie elektronicznej – wyroki z 15 września 2026 r., II GSK 1413/23, II GSK 1583/23, II GSK 1589/23, II GSK 1591/23, II GSK 1601/23, II GSK 1602/23
W dniu 15 września 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawy, w których Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł skargi kasacyjne (...)
Wymóg proporcjonalności przy wymiarze kary za naruszenie przepisów o opłacie elektronicznej – wyroki z 15 września 2026 r., II GSK 1413/23, II GSK 1583/23, II GSK 1589/23, II GSK 1591/23, II GSK 1601/23, II GSK 1602/23
W dniu 15 września 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawy, w których Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł skargi kasacyjne od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchylających decyzje tego organu o nałożeniu kar pieniężnych z tytułu nieopłacenia opłaty elektronicznej w odpowiedniej wysokości.
Z akt tych spraw wynikało, że ten sam skarżący dopuścił się wielokrotnego naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w wysokości określonej dla pojazdów kategorii II, przy czym różnica pomiędzy opłata pobraną za pośrednictwem urządzenia viaBOX a opłatą należną wynosiła od kilkunastu groszy do kilku złotych. Natomiast w każdej z tych spraw właściwy organ nałożył administracyjną karę pieniężną w wysokości 750 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalając skargi kasacyjne zauważył, że przepisy art. 13i ust. 4a w zw. z art. 13k ust. 2 pkt 1, art. 13k ust. 3 pkt 2, art. 13k ust. 5 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 470 ze zm.), na podstawie których wydano kontrolowane decyzje, określają karę w stałej, zryczałtowanej wysokości. A co za tym idzie, nie dopuszczają możliwości jej „miarkowania” stosownie do wagi naruszenia i innych okoliczności towarzyszących temu naruszeniu.
Uwzględniając jednak okoliczności stanu faktycznego we wszystkich tych sprawach oraz – znany Sądowi z urzędu – fakt oczekiwania na rozpoznanie kilkudziesięciu tożsamych spraw dotyczących tego samego skarżącego, jak również mając na uwadze przepisy prawa unijnego i dorobek orzeczniczy Trybunału Sprawiedliwości UE (np. wyroki: C-497/15, C-498/15, C-61/23) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że kontrolowane przez Sąd I instancji decyzje GITD całkowicie pomijają przewidziany w art. 9a dyrektywy 1999/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej z 17 czerwca 1999 r. w sprawie pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury drogowej przez pojazdy (Dz.U.UE.L.1999.187.42) obowiązek stosowania zasady proporcjonalności przy nakładaniu kar pieniężnych za naruszenia związane z ponoszeniem opłat za użytkowanie infrastruktury drogowej przez pojazdy.
Z tej przyczyny NSA uznał, że rozpoznawane skargi kasacyjne nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach i we wszystkich tych sprawach je oddalił.
Orzeczenia II GSK 1413/23, II GSK 1583/23, II GSK 1589/23, II GSK 1591/23, II GSK 1601/23, II GSK 1602/23 dostępne są na orzeczenia.nsa.gov.pl
20 października 2026
Granice władztwa planistycznego gminy w zakresie przeznaczenia nieruchomości prywatnych na cele usług publicznych – wyrok z 13 października 2026 r. II OSK 759/26
Spór w przedmiotowej sprawie dotyczył w istocie odpowiedzi na pytanie: czy przeznaczenie w planie miejscowym nieruchomości należących do prywatnego właściciela pod usługi publiczne, stanowi przekroczenie dopuszczalnych prawem granic władztwa planistycznego gminy?
Granice władztwa planistycznego gminy w zakresie przeznaczenia nieruchomości prywatnych na cele usług publicznych – wyrok z 13 października 2026 r. II OSK 759/26
Spór w przedmiotowej sprawie dotyczył w istocie odpowiedzi na pytanie: czy przeznaczenie w planie miejscowym nieruchomości należących do prywatnego właściciela pod usługi publiczne, stanowi przekroczenie dopuszczalnych prawem granic władztwa planistycznego gminy?
Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że w sytuacji gdy na danym terenie gmina nie posiada własnych działek, które mogłaby przeznaczyć na tego typu działalność, a są one niezbędne dla prawidłowego zagospodarowania tego terenu przy uwzględnieniu wymagań ładu przestrzennego i zachowaniu zasady zrównoważonego rozwoju, to takie przeznaczenie terenu, które wprawdzie narusza interesy właściciela tych działek, prowadząc w istocie do jego wywłaszczenia, mieści się w granicach dopuszczonych prawem i wynikających z przepisów ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, władztwa planistycznego.
Działania gminy w tym zakresie nie były pozbawione uzasadnienia i wynikały z ustaleń dokonanych przez zespół urbanistów oraz analiz w zakresie niezbędności tego terenu na potrzeby usług publicznych (szkoła, przedszkole, biblioteka, dom kultury, żłobek, placówki opiekuńczo-wychowawcze). NSA nie podzielił stanowiska, zgodnie z którym jeżeli na tym terenie pozostałe działki zostały już zabudowane budynkami wielorodzinnymi, to również taka zabudowa powinna znaleźć się na przedmiotowych działkach.
NSA zauważył, że planowanie zagospodarowania przestrzennego powinno uwzględniać realia wynikające z dotychczasowego sposobu zagospodarowania terenu i w sytuacji gdy powstaje uzasadniona potrzeba na dostarczenie usług publicznych, reagować na takie potrzeby. Przy czym musi być to uzasadnione okolicznościami, tak jak w niniejszej sprawie.
15 października 2026
Postanowienie z 12 października 2026 r., III FSK 135/26
Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. ze skargi o wznowienie postępowania opartej na podstawie z art. 271 pkt 1 p.p.s.a. (...)
Postanowienie z 12 października 2026 r., III FSK 135/26
W niniejszej sprawie 26 stycznia 2026 r. strona, na podstawie art. 270 § 1, art. 271 pkt 1 oraz art. 272 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2024 r., III FSK 5038/21, żądając uchylenie tego wyroku w całości i ponowne rozpoznanie sprawy przez NSA w składzie spełniającym wymogi niezawisłości
i bezstronności.
W skardze o wznowienie pełnomocnik strony skarżącej podał, że „(…) opiera się ona na art. 271 pkt 1 p.p.s.a., tj. na sprzeczności składu sądu z przepisami prawa, ponieważ w składzie orzekającym NSA w sprawie strony skarżącej uczestniczył sędzia NSA Jacek Pruszyński, powołany do NSA na wniosek Krajowej Rada Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (tzw. neo-KRS).
Mając na względzie powyższe, w ocenie strony skarżącej udział sędziego Jacka Pruszyńskiego w składzie orzekającym NSA powoduje, że wyrok z 12 kwietnia 2024 r. został wydany przez sąd nienależycie obsadzony, a skład ten nie spełniał wymogów niezawisłości i bezstronności wynikających z prawa Unii Europejskiej oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
W drodze losowania 1 czerwca 2026 r. ustalono skład orzekający w sprawie skargi o wznowienie postępowania: sędziego NSA Krzysztofa Winiarskiego, sędziego NSA Sławomira Presnarowicza oraz sędziego NSA Wojciecha Stachurskiego.
Pismem z 31 sierpnia 2026 r. sędzia NSA Wojciech Stachurski, na podstawie art. 19 p.p.s.a., złożył wniosek o wyłączenie go od udziału w niniejszej sprawie. We wniosku wskazał, że z udziałem tego samego organu (tzw. neo-KRS) odbyła się również procedura jego powołania na urząd sędziego NSA.
NSA wniosek sędziego Wojciecha Stachurskiego - na podstawie art. 19 w związku z art. 22 § 1 oraz art. 193 p.p.s.a. - jako niezasadny oddalił. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu, skarga o wznowienie postępowania sądowego, w ramach której to sprawy Sędzia NSA Wojciech Stachurski złożył wniosek o wyłączenie go od udziału, została oparta na przesłance z art. 271 pkt 1 p.p.s.a., tj. nieważności postępowania jurysdykcyjnego z uwagi na udział w nim Sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego, który został powołany do pełnienia urzędu
na wniosek Krajowej Rada Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.
Wniosek Sędziego NSA Wojciecha Stachurskiego zasadza się na założeniu, że z udziałem tego samego organu został on powołany do pełnienia urzędu Sędziego NSA. Z kolei zdaniem Sędziego NSA Wojciecha Stachurskiego, w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwanego dalej „TSUE”) z 16 lipca 2026 r., w sprawach C-96/24, C-103/24 i C-112/24 (ECLI:EU:C:2026:595), „badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności w odniesieniu do czynnego sędziego danego sądu, a tym samym badanie poszanowania prawa do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, nie może być powierzone składowi orzekającemu tego sądu, w którym zasiada choćby jeden sędzia znajdujący się ze względu na warunki jego powołania w sytuacji identycznej z sytuacją sędziego, którego dotyczy to badanie”. Choć nie zostało to wprost wyartykułowane we wniosku Sędziego NSA Wojciecha Stachurskiego, jego wątpliwości co do zachowania bezstronności wiążą się wyłącznie ze stanowiskiem wyrażonym przez TSUE we wskazanym powyżej wyroku z 16 lipca 2026 r.
W ocenie NSA poglądy wyrażone przez TSUE w wyroku z 16 lipca 2026 r. w sprawach C-96/24, C-103/24 i C-112/24 nie uzasadniają wyłączenia Sędziego NSA Wojciecha Stachurskiego od orzekania w sprawie skargi o wznowienie postępowania sądowego w oparciu o podstawę wskazaną w art. 271 pkt 1 p.p.s.a.
W uzasadnieniu wyroku TSUE w sprawach C-96/24, C-103/24 i C-112/24 odwołano się szeroko do poglądów wyrażonych m. in. we wcześniejszym wyroku tego Trybunału z 24 marca 2026 r. w sprawie C-521/21 (Dz.U.UE.C.2022/165/21). Zgodnie zaś z pkt 2 sentencji tego ostatniego wyroku „art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uznaniu za ‘niezawisły i bezstronny sąd’ składu orzekającego, w którym zasiada jednoosobowo sędzia powołany na swoje stanowisko w wyniku procedury powołania charakteryzującej się tym, że po pierwsze, kandydatura tego sędziego została zarekomendowana przez organ, który nie daje gwarancji niezależności wystarczających do tego, by wykluczyć w przekonaniu jednostek wszelkie uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości procedur powoływania sędziów, w których organ ten uczestniczy, a po drugie, uczestnicy tej procedury nominacyjnej nie mieli prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem, jeżeli nie zachodzą inne istotne okoliczności dotyczące kontekstu tego postępowania, które miałyby taki charakter i wagę, że rozpatrywane łącznie mogłyby podważyć niezawisłość lub bezstronność wspomnianego sędziego”. Istota stanowiska TSUE, co do zapewnienia stronom wymogu niezawisłości sędziego sprowadza się do tego, aby sąd krajowy mógł w określonych okolicznościach sprawdzić, czy wadliwość procedury powołania sędziego mogła spowodować naruszenie prawa podstawowego do skutecznego środka prawnego przed niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (pkt 50 wyroku C-521/21).
Nie można zatem w przypadku każdego powołania sędziego w ramach procedury ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw stosować automatyzmu. Za szczególnie istotne należy uznać także wskazania, co do testu niezależności i bezstronności sformułowane w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 19 grudnia 2020 r. w sprawie Astradsson przeciwko Islandii (skarga nr 26374/18). Sformułowano w niej „trzystopniowy test”, który ma znajdować zastosowanie w każdej sprawie, w której pojawi się wątpliwość co do prawidłowości powołania orzekającego w niej sędziego.
Test ten wymaga zbadania, czy: 1) w procesie powoływania sędziego doszło do naruszenia „prawa krajowego”; 2) naruszenie to miało dostatecznie poważny charakter; 3) zostało ono ustalone i naprawione na szczeblu sądów krajowych. O ile w świetle orzecznictwa TSUE można przyjąć, że z uwagi
na wadliwy charakter powołania nowego składu KRS w trybie ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw spełnione zostały dwa pierwsze warunki, o tyle konieczne jest także zbadanie drogi powołania danego sędziego na szczeblu krajowym i możliwości sanowania powyższych mankamentów na gruncie krajowego postępowania.
Należy zauważyć, że w przywołanym już powyżej wyroku w sprawie C-562/21, TSUE wypowiedział pogląd, że stwierdzenie związane z istnieniem naruszenia wymogu dotyczącego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy oraz ze skutkami takiego naruszenia zależy od całościowej oceny określonej liczby okoliczności, które rozpatrywane łącznie, przyczyniają się do powstania, w przekonaniu jednostek, uzasadnionych wątpliwości dotyczących niezawisłości i bezstronności sędziów.
Odwołując się do postanowienia NSA z 3 lutego 2026 r., III OSK 2914/22 podkreślono, że na podstawie wskazań płynących z wyroku ETPC z 1 grudnia 2020 r. w sprawie Astradsson, systemowe wady związane z powołaniem sędziego na pełniony urząd mogą na użytek danej sprawy zostać „naprawione” poprzez przeprowadzenie testu badania niezawisłości i bezstronności sędziego w oparciu o art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Sama okoliczność udziału w postępowaniu nominacyjnym przed organem takim jak KRS w składzie ustanowionym na podstawie ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie może automatycznie stanowić o uzasadnionych wątpliwościach, co do niezawisłości i bezstronności powołanych
w ten sposób sędziów.
Jak słusznie wskazano zaś w wyroku NSA z 29 maja 2025 r., I FZ 126/24 z powołaniem się na krajową i unijną judykaturę, samodzielną przesłanką wyłączenia sędziego nie może być wyłącznie wadliwość procesu powoływania sędziego, ale musi ponadto wystąpić konkretna okoliczność, która prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Oznacza to konieczność indywidualnego podejścia do orzeczeń wydawanych przez sędziów powołanych do sądów powszechnych lub administracyjnych, a także do kwestii związanych z ich wyłączeniem.
Z wyroku TSUE w sprawach C-96/24, C-103/24 i C-112/24 wynika prócz tego, że sąd jest zobowiązany dopilnować, aby dany sędzia nie uczestniczył w badaniu wniosku mającego na celu zbadanie spełnienia przez członka tego sądu wymogów niezawisłości i bezstronności i w razie potrzeby powinien odstąpić od stosowania przepisów krajowych określających ukształtowanie tego składu, tak aby wniosek ten mógł zostać rozpoznany przez organ obsadzony w zgodzie z tymi postanowieniami prawa Unii (pkt 3 sentencji). Wprost na ten punkt sentencji w swoim wniosku powołał się Sędzia NSA Wojciech Stachurski.
Jednakże wyraźnie z tej części sentencji orzeczenia TSUE wynika, że odnosi się ono do szczególnej procedury związanej z przeprowadzeniem tzw. testu niezawisłości i bezstronności sędziego, mającej umocowanie w prawie krajowym i unijnym, a nie z jakimkolwiek postępowaniem toczącym się przed sądem państwa członkowskiego.
Wnioski płynące z wyroku TSUE w sprawach C-96/24, C-103/24 i C-112/24 i wcześniejszego orzecznictwa tego TSUE oraz ETPC nie pozostają w sprzeczności z tezą uchwały NSA z 3 kwietnia 2023 r., w sprawie I FPS 3/22, zgodnie z którą zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a.
15 października 2026
Postanowienie z 12 października 2026 r., II OSK 3139/24
Naczelny Sąd Administracyjny pyta Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej czy polska kara za nielegalne reklamy jest zgodna z prawem Unii Europejskiej. Jest to pierwszy tego rodzaju wniosek w Unii Europejskiej.
Postanowienie z 12 października 2026 r., II OSK 3139/24
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 października 2026 r., II OSK 3139/24 skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalne dotyczące proporcjonalności administracyjnej kary pieniężnej za umieszczenie reklamy niezgodnej z uchwałą krajobrazową. Jest to pierwszy tego rodzaju wniosek w Unii Europejskiej.
Sprawa dotyczy spółki ukaranej za umieszczenie logo na elewacji restauracji w Gdańsku. Kara - naliczana za każdy dzień niezgodności według sztywnego wzoru matematycznego - nie przewiduje górnego limitu, ani możliwości uwzględnienia okoliczności sprawy. W powiązanej sprawie tego samego podmiotu kara za szyld restauracji osiągnęła około 500000 zł.
NSA zapytał TSUE, czy art. 15 ust. 3 lit. c dyrektywy 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym (Dz. Urz. UE L 376 z 27 grudnia 2006 r., s. 36) sprzeciwia się takiemu mechanizmowi karania, w szczególności wobec braku możliwości miarkowania kary przez organ lub sąd.
Drugie pytanie dotyczy prawa do skutecznego środka prawnego (art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej) - wysokość kary rośnie z każdym dniem postępowania, co może zniechęcać przedsiębiorców
do korzystania z drogi odwoławczej.
Sąd podkreślił, że pierwotny projekt prezydencki z 2013 r. przewidywał jedynie wykroczenie z grzywną do 5000 zł. Obecny mechanizm generuje kary wielokrotnie przewyższające wartość samej reklamy i oderwane od wagi naruszenia.
Postępowanie kasacyjne zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE. Odpowiedź TSUE będzie miała znaczenie dla wszystkich postępowań dotyczących kar pieniężnych prowadzonych na podstawie art. 37d ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w całej Polsce.
12 października 2026
Posiedzenie składu 7 sędziów NSA - 12 października 2026 r., III FSK 1366/25 Stwierdzenie nadpłaty w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi
(...)
Posiedzenie składu 7 sędziów NSA - 12 października 2026 r., III FSK 1366/25 Stwierdzenie nadpłaty w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi
W rozpoznawanej sprawie pismem z 6 grudnia 2022 r. Spółdzielnia wniosła o stwierdzenie nadpłaty w zakresie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lipca 2020 r. do 30 czerwca 2022 r. dla pozostającej w jej zasobach nieruchomości. Jako podstawę żądania powołano art. 75 ust. 1 i 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej: O.p.) oraz art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2021 r. poz. 888 ze zm., dalej: u.c.p.g.)
Strona wyjaśniła, że nadpłatę stanowi kwota nienależnie zapłaconej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z uwagi na przyjęcie zawyżonej jednostkowej stawki opłaty, stanowiącej podstawę określenia jej miesięcznego wymiaru dla nieruchomości, w następstwie stwierdzenia prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 9 marca 2022 r., I SA/Wr 584/21 nieważności uchwały Rady Miejskiej w Lubinie z 9 czerwca 2020 r. nr XVII/121/20, zmieniającej uchwałę w sprawie wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalania wysokości stawki tej opłaty (dalej: Uchwała zmieniająca). Do wniosku strona dołączyła korekty deklaracji z okresu objętego złożonym wnioskiem.
Organy obu instancji nie podzieliły stanowiska Spółdzielni i odmówiły stwierdzenia nadpłaty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2025 r. (I SA/Wr 152/25) przyznał rację Spółdzielni, wywodząc, że z wykładni językowej (gramatycznej), systemowej, historycznej i prokonstytucyjnej art. 6m ust. 4 i ust. 5 u.c.p.g. nie wynika zakaz stwierdzenia nadpłaty za okresy wsteczne, w sytuacji gdy wojewódzki sąd administracyjny stwierdził uprzednio prawomocnym wyrokiem nieważność aktu prawa miejscowego, tj. uchwały Rady Miejskiej, na podstawie którego wadliwie uchwalono metodę ustalenia oraz wysokość stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, oraz w oparciu o który podatnik tej opłaty obliczył, zadeklarował i zapłacił opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Od powyższego wyroku skargi kasacyjne wnieśli: Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ II instancji) oraz Gmina (uczestnik postępowania).
Oddalając obie skargi kasacyjne Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że art. 6m ust. 4 u.c.p.g. należy wykładać w ten sposób, iż wprawdzie zakazuje on retrospektywnego obniżania zobowiązania przez zmianę danych będących podstawą samoobliczenia opłaty, z wyjątkami określonymi w ustawie, lecz nie wyłącza korekty dokonanej wyłącznie w celu odzwierciedlenia w deklaracji skutków prawomocnego stwierdzenia nieważności normy stawkowej. Przyjęcie wykładni przeciwnej, traktującej przywołaną regulację jako materialnoprawną normę sanacyjną, zachowującą należność ustaloną według stawki wynikającej z uchwały objętej prawomocnym stwierdzeniem nieważności, nadawałoby przepisowi procesowo-deklaracyjnemu skutek materialnoprawny, którego ustawodawca w nim nie wyraził.
Zdaniem NSA, dopuszczalne jest skorygowanie deklaracji za okres objęty nieważną uchwałą, korekta pozwala na ponowne odtworzenie prawidłowej wysokości zobowiązania wynikającej z obowiązującego prawa. Na tym etapie zastosowanie znajduje zwykły mechanizm wynikający z art. 72 § 1 pkt 1 O.p. i zestawienie kwoty rzeczywiście zapłaconej z kwotą, która - przy uwzględnieniu skutku ex tunc stwierdzenia nieważności uchwały - wynikała z prawidłowo obowiązujących norm prawa materialnego. Stwierdzenie nieważności uchwały nie oznacza samoistnie, że każda uprzednio dokonana wpłata musi zostać zwrócona w całości. Powoduje natomiast konieczność ustalenia na nowo, jaka kwota była prawnie należna przy założeniu, że nieważny akt prawa miejscowego nie wywoływał skutków prawnych od chwili jego podjęcia.
Jeżeli deklaracja została sporządzona przy zastosowaniu aktu prawa miejscowego następnie uznanego za nieważny ze skutkiem ex tunc, a jej retrospektywna korekta jest prawnie dopuszczalna, dla potrzeb art. 72 § 1 pkt 1 O.p. należy ustalić wysokość zobowiązania wynikającą z prawa po pominięciu nieważnej regulacji i zestawić ją z kwotą rzeczywiście zapłaconą.
Jednocześnie NSA podkreślił, że dochodzenie nadpłaty po stwierdzeniu nieważności uchwały nie musi oznaczać żądania zwrotu całej opłaty i korzystania z systemu gospodarowania odpadami nieodpłatnie. Jeżeli wskutek nieważności uchwały zastosowanie znajduje wcześniejsza, prawidłowo ustanowiona stawka, przedmiotem żądania jest jedynie różnica pomiędzy stawką nieważną a stawką prawnie właściwą. W takim układzie argument, że właściciel otrzymał usługę, w znacznym stopniu traci na znaczeniu. Właściciel nadal ponosi ciężar finansowania wykonanej usługi, tyle że w wysokości wynikającej z ważnego aktu prawnego.
Spór wówczas przenosi się z wątpliwości, czy za odbiór odpadów należy się zapłata, na ustalenie, czy gmina może zatrzymać część świadczenia odpowiadającą stawce, której legalnej podstawy normatywnej zabrakło. W rozpatrywanym przypadku nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 O.p. stanowi kwota nienależnie nadpłaconej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z uwagi na przyjęcie zawyżonej jednostkowej stawki opłaty, stanowiącej podstawę określenia jej miesięcznego wymiaru dla nieruchomości, ponad wysokość wynikającą z obowiązującej uchwały w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia wysokości tej opłaty. Skoro bowiem zgodna z prawem jest wysokość opłat ustalona przy zastosowaniu uchwały pozostającą w obrocie prawnym, a nadwyżka wynika z wadliwego działania organu gminy, tj. uchwały, co do której stwierdzono nieważność, reguły praworządności wymagają zwrócenia nadwyżki jako stanowiącej bezprawnie pobraną należność.
09 października 2026
PIT – sprzedaż odziedziczonej nieruchomości – jak liczyć termin 5-letni, po upływie którego nie płaci się podatku - wyrok z 9 września 2026 r., II FSK 1249/23
W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił o wydanie pisemnej interpretacji indywidualnej dotyczącej (...)
PIT – sprzedaż odziedziczonej nieruchomości – jak liczyć termin 5-letni, po upływie którego nie płaci się podatku - wyrok z 9 września 2026 r., II FSK 1249/23
W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił o wydanie pisemnej interpretacji indywidualnej dotyczącej zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych sprzedaży nieruchomości odziedziczonej po rodzicach. Jak wskazał we wniosku, rodzice kupili mieszkanie w 2009 r. – każde z nich po połowie (z uwagi na rozdzielność majątkową). W 2016 r. zmarła matka Skarżącego, ale na podstawie testamentu spadek po niej w całości odziedziczył mąż (ojciec Wnioskodawcy). Ojciec zmarł w 2020 r. Spadek po nim odziedziczył Skarżący wraz z bratem. Mieszkanie sprzedano w lutym 2021 r.
W związku z powyższym opisem skarżący zapytał:
1. czy na podstawie art. 10 ust. 5 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (u.p.d.o.f.) skarżący wraz z bratem okres 5 lat, o którym mówi ww. artykuł powinni liczyć od końca roku kalendarzowego, w którym lokal został nabyty przez rodziców tj. od końca roku 2009 czy też częściowo, od końca roku kalendarzowego w którym nabycia lokalu dokonał ojciec (2009 r.), a częściowo od końca roku kalendarzowego w którym zmarła matka (2016 r.)?
2) Czy w związku z powyższym rozstrzygnięciem skarżący i jego brat będą zobowiązani do zapłaty 19% podatku dochodowego z tytułu odpłatnego zbycia lokalu w 2021 r.?
Zdaniem skarżącego, bieg 5-letniego terminu, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 w związku z art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f. rozpoczął się od końca roku kalendarzowego, w którym lokal został nabyty przez rodziców. Wobec tego dokonane przez skarżącego w 2021 r., odpłatne zbycie lokalu nie będzie stanowić źródła przychodu, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f., ze względu na upływ terminu, o którym mowa w tym przepisie, a tym samym na Skarżącym nie ciąży obowiązek zapłaty podatku dochodowego z tytułu zbycia odziedziczonego lokalu.
W interpretacji indywidualnej z 17 grudnia 2021 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał stanowisko skarżącego za nieprawidłowe. Zdaniem organu - uwzględniając treść art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f. – pięcioletni okres, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. w opisanej sytuacji należy liczyć od:
- 31 grudnia 2009 r. w odniesieniu do udziału w lokalu mieszkalnym nabytego przez skarżącego w drodze spadku po zmarłym ojcu, który udział ten nabył umową sprzedaży w 2009 r.;
- 31 grudnia 2016 r. w odniesieniu do udziału w lokalu mieszkalnym nabytego przez skarżącego w drodze spadku po zmarłym ojcu, który udział ten nabył w spadku po zmarłej żonie, tj. we wrześniu 2016 r.
Wobec powyższego, odpłatne zbycie udziału w lokalu mieszkalnym w części nabytej w drodze spadku po zmarłym ojcu, który udział w przedmiotowej nieruchomości nabył w spadku po zmarłej żonie skutkuje dla skarżącego powstaniem przychodu kwalifikowanego do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f., ponieważ sprzedaż nastąpiła przed upływem pięciu lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie (tj. licząc od końca 2016 r.). Dochód z odpłatnego zbycia ww. udziału w lokalu mieszkalnym podlega tym samym – zgodnie z art. 30e ust. 1 ustawy – opodatkowaniu 19% podatkiem dochodowym.
Uchylając zaskarżoną interpretację Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko skarżącego, co do braku opodatkowania podatkiem dochodowym przychodu ze zbycia nieruchomości odziedziczonej po rodzicach.
Oddalając skargę kasacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że z uwagi na autonomię prawa podatkowego wykładnia celowościowa oraz systemowa wsparta postulatami wykładni prokonstytucyjnej pozwala na przyjęcie, że art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f. wprowadzony do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych na podstawie art. 1 pkt 4 ustawy z 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018 poz. 2159), powinien być tak odczytywany, że w przypadku odpłatnego zbycia, nabytych w drodze spadku, nieruchomości lub praw majątkowych, określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c u.p.d.o.f., okres 5 lat, o którym mowa w tym przepisie, liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie tej nieruchomości lub nabycie prawa majątkowego uwzględniając okres posiadania nieruchomości przez wszystkich spadkodawców, do których uprzednio należał przedmiotowy majątek.
Zdaniem NSA, prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że prezentowana przez organ wykładnia art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f. narusza art. 32 Konstytucji RP, a ponadto wykładnia językowa art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f. budzi wątpliwości (jako niezgodna z zasadą dostatecznej określoności przepisów prawa podatkowego).
01 października 2026
PIT – zwolnienie z podatku dochodowego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, wyrok z 9 września 2026 r., II FSK 1245/23
W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił o wydanie pisemnej interpretacji indywidualnej dotyczącej zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (...)
PIT – zwolnienie z podatku dochodowego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, wyrok z 9 września 2026 r., II FSK 1245/23
W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił o wydanie pisemnej interpretacji indywidualnej dotyczącej zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych zasądzonego wyrokiem sądu powszechnego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Jak wskazał we wniosku, w 2017 r. pracodawca wypowiedział mu umowę o pracę (zawartą na czas nieokreślony). W chwili otrzymania wypowiedzenia umowy o pracę skarżący był pracownikiem w wieku przedemerytalnym, a więc zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy podlegał z tego tytułu pełnej ochronie.
Nie zgadzając się z wypowiedzeniem umowy o pracę strona złożyła do sądu rejonowego pozew o przywrócenie do pracy (art. 45 § 1 Kodeksu pracy) i zasądzenie od pracodawcy wynagrodzenia za cały czas pozostawiania bez pracy (art. 47 i art. 57 § 1 k.p.).
Wyrokiem z 2020 r. sąd rejonowy uwzględnił w całości powództwo i orzekł o przywróceniu wnioskodawcy do pracy oraz zasądził wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy. Wnioskodawca stawił się (1 kwietnia 2022 r.) do pracy. Pracodawca 11 kwietnia 2022 r. wypłacił stronie całe zasądzone wynagrodzenie
za czas pozostawania bez pracy, ale jako płatnik od tej kwoty pobrał i przekazał urzędowi skarbowemu zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych.
W związku z powyższym opisem skarżący zapytał, czy opisane w stanie faktycznym zasądzone na jego rzecz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, podlega zwolnieniu z podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 lub art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Przedstawiając własne stanowisko skarżący uznał, że wypłacona mu kwota nie powinna być opodatkowana, bowiem stanowi odszkodowanie otrzymane na podstawie wyroku sądowego, którego wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw (w tym wypadku kodeksu pracy), a odszkodowanie to nie zostało wprost zakwalifikowane w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych do odszkodowań wyłączonych ze stosowania zwolnienia z podatku dochodowego.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej uznał powyższe stanowisko Strony za nieprawidłowe. W ocenie organu, pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Wynagrodzenia tego nie można traktować jako odszkodowania. Kodeks pracy wprowadza wyraźne rozgraniczenie pomiędzy wynagrodzeniem za czas pozostawania bez pracy a odszkodowaniem. Wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy jest świadczeniem związanym bezpośrednio ze stosunkiem pracy. Kwota wypłaconego wynagrodzenia stanowi więc przychód ze stosunku pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Uchylając zaskarżoną interpretację Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko skarżącego, co do zwolnienia z podatku dochodowego otrzymanego przez niego świadczenia.
Oddalając skargę kasacyjną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że podstawowymi warunkami zwolnienia świadczenia od opodatkowania, na podstawie regulacji zawartej w art. 21 ust. 1 pkt 3 i pkt 3b u.p.d.o.f., winien być jego odszkodowawczy charakter w świetle art. 47 k.p. (…).
Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że świadczenia należne pracownikowi z tytułu naruszenia przez pracodawcę przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę (za wypowiedzeniem) w sytuacji, gdy zostało otrzymane na podstawie wyroku, będzie objęte dyspozycją przepisu art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f., ponieważ jest ono odszkodowaniem.
Zdaniem NSA, wbrew stanowisku organu, określone w art. 47 k.p. wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy w orzecznictwie sądów powszechnych postrzegane jest jako majątkowe świadczenie odszkodowawcze, a potrzeba odwołania się do wypracowanej w tym względzie przez Sąd Najwyższy linii orzeczniczej jest konsekwencją tego, że przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie wprowadzają definicji ustawowej "odszkodowania", którym to zwrotem posłużył się ustawodawca w treści art. 21 ust. 1 pkt 3 i pkt 3b u.p.d.o.f. Założenia wynikające z treści art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. zostały zatem w warunkach niniejszej sprawy zrealizowane: źródłem wypłaty zasądzonego wyrokiem sądu rejonowego świadczenia był przepis art. 47 k.p., a świadczenie to, określone jako wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, stanowi odszkodowanie podlegające zwolnieniu od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f., jeżeli stanowi równowartość utraconego wynagrodzenia netto.