„75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka - doświadczenia sędziów sądów administracyjnych”  Konferencja w Zamku Królewskim w Warszawie, 2 października 2025 r. 

Konferencje 02 października 2025

75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. Wojciech Zagórski - NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. W. Zagórski/NSA
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka  
75 lat Europejskiej Konwencji Praw Człowieka Fot. Wojciech Zagórski - NSA

W dniu 2 października 2025 r. w Zamku Królewskim w Warszawie odbyła się wspólna konferencja sędziów NSA i ETPC oraz przedstawicieli Najwyższych Sądów Administracyjnych i Rad Stanu Unii Europejskiej zorganizowana z okazji siedemdziesiątej piątej rocznicy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Konferencję otworzył Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacek Chlebny, który przywitał zaproszonych gości: przedstawiciela Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej - Szefa Kancelarii Prezydenta, Ministra Zbigniewa Boguckiego, Prezesa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - Mattiasa Guyomar z Francji, Wiceprezesa Trybunału - Ivanę Jelić z Czarnogóry, sędziów ETPC: Kateřinę Šimáčková z Czech, Jolien Schukking z Holandii, Anję Seibert-Fohr z Niemiec, Peetera Roosma z Estonii, Mykola Gnatovskyy z Ukrainy, Gediminasa Sagatys z Litwy, Artūrsa Kučs z Łotwy, Anne Adamską-Gallant z Polski, Vasilkę Sancin ze Słowenii i Kanclerz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - Marialenę Tsirli, a także Rzecznika Praw Obywatelskich Marcina Wiącka, Pierwszego Rzecznika Generalnego TSUE Macieja Szpunara, byłego sędziego ETPC Krzysztofa Wojtyczka, Prezesa Stowarzyszenia Rad Stanu i Najwyższych Sądów Administracyjnych Unii Europejskiej i Prezesa Rady Stanu Grecji Michaila Pikramenos oraz sekretarza generalnego ACA Europe, członka Rady Stanu Belgii Geerta Debersaques.Przywitał także wszystkich przybyłych prezesów i przedstawicieli najwyższych sądów administracyjnych i rad stanu państw członkowskich UE: Wiceprezes Najwyższego Sądu Administracyjnego Bettinę Maurer-Kober z Austrii, Prezesa Najwyższego Sądu Administracyjnego Karela Šimka z Czech, Prezesa Sądu Najwyższego Villu Kõve z Estonii, Prezesa Federalnego Sądu Administracyjnego Andreasa Korbmacher z Niemiec, Przewodniczącego  senatu w Izbie Administracyjnej Kurii Gábora Remes z Węgier, Prezes Najwyższego Sądu Administracyjnego Skirgailė Žalimienė z Litwy, Prezesa Sądu Najwyższego Aigarsa Strupišs z Łotwy, Prezesa Najwyższego Sądu Administracyjnego Pavola Naď ze Słowacji, Prezesa Sądu Najwyższego Miodraga Đorđević ze Słowenii oraz sędziego Administracyjnego Sądu Kasacyjnego przy Sądzie Najwyższym Olesię Radyshevska z Ukrainy.

Prezes NSA Jacek Chlebny wygłosił wystąpienie inauguracyjne, w którym podkreślił wyjątkowość Zamku Królewskiego w Warszawie jako miejsca ważnego dla Polaków. To tutaj – 3 maja 1791 r. – Sejm Wielki Rzeczpospolitej Obojga Narodów Polski i Litwy uchwalił pierwszą w Europie a drugą na świecie Konstytucję – Konstytucję 3 Maja. Także w Zamku Królewskim w Warszawie odbyły się w 2022 r. uroczystości jubileuszu 100-lecia utworzenia Najwyższego Trybunału Administracyjnego - pierwszego sądu administracyjnego w odrodzonej w 1918 r., niepodległej Polsce, z udziałem Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Andrzeja Dudy, przedstawicieli najwyższych konstytucyjnych organów Państwa, przedstawicieli Trybunału Sprawiedliwości UE oraz najwyższych europejskich sądów administracyjnych.

W swoim wystąpieniu Prezes NSA zwrócił szczególną uwagę na rolę Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, która kształtuje podstawowe standardy ochrony praw człowieka w Europie. Zaakcentował, że dzięki zmianom politycznym po 1989 roku Polska podpisała Konwencję w 1991 roku. Obecnie stanowi ona część polskiego porządku prawnego i jest stosowana bezpośrednio, a także ma pierwszeństwo przed ustawami. Pozycja Konwencji w krajowym systemie źródeł prawa gwarantuje ochronę praw jednostki i ma istotny wpływ na praktykę orzeczniczą sądów administracyjnych. W indywidualnej sprawie kontrolowana decyzja administracyjna, nawet jeżeli spełnia wymogi prawa krajowego, może zostać uchylona w przypadku naruszenia Konwencji.

W dalszej części wystąpienia Prezes NSA podkreślił wpływ dorobku orzeczniczego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu na działalność sędziów sądów administracyjnych państw członkowskich, ukierunkowaną na jednolitość i zapewnienie minimalnego standardu ochrony praw podstawowych jednostki. Prezes NSA zauważył, że dla zapewnienia standardu konwencyjnego często nieodzowna jest interwencja ustawodawcy, zwłaszcza w sytuacji wydania przez ETPC wyroku pilotażowego stwierdzającego systemowe naruszenia praw człowieka, wskazując przy tym na wydany 23 listopada 2023 r. wyrok pilotażowy w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce. 

Prezes NSA wyeksponował szczególną rolę dialogu i współpracy pomiędzy sędziami Trybunału w Strasburgu a sędziami krajowymi, jak i między sędziami z różnych państw członkowskich Rady Europy w obliczu kryzysów społecznych i politycznych ostatnich lat. W tym zakresie zwrócił uwagę na list otwarty przywódców 9 państw europejskich, w tym także Polski, do ETPC w sprawach azylu i migracji w kontekście zasady równoważenia indywidualnych praw człowieka z takimi wartościami, jak bezpieczeństwo państwa i ochrona porządku publicznego.

Podsumowując Prezes NSA zwrócił się z osobistymi podziękowaniami do współinicjatorów organizacji konferencji w Warszawie byłego Prezesa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Marko Bošnjak oraz obecnego Prezesa Mattiasa Guyomar i Wiceprezes Ivanę Jelić.

Następnie Szef Kancelarii Prezydenta, Minister Zbigniew Bogucki odczytał list Prezydenta RP Karola Nawrockiego adresowany do uczestników konferencji.

Kolejno swoje wystąpienia inauguracyjne wygłosili Prezes Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) Mattias Guyomar, Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek, Pierwszy Rzecznik Generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) Maciej Szpunar oraz Prezes Stowarzyszenia Rad Stanu i Najwyższych Sądów Administracyjnych Unii Europejskiej (ACA-Europe) oraz Prezes Rady Stanu Grecji Michail Pikramenos.

W ramach konferencji uczestnicy debatowali w trzech panelach merytorycznych. Pierwszy poświęcony był Konwencji jako wzorcowi kontroli legalności sprawowanej przez sądy administracyjne. Drugi panel dotyczył wykonywania orzeczeń ETPC przez sędziego sądu krajowego. Podczas trzeciego dyskutowano na temat zakresu i granic swobody uznania realizowanej przez sędziów sądów administracyjnych. Podsumowanie dyskusji wygłosił były sędzia ETPC Krzysztof Wojtyczek.

W związku z obchodami 75 rocznicy Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w dniu 1 października 2025 r. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacek Chlebny otworzył w Gmachu Naczelnego Sądu Administracyjnego okolicznościową wystawę, którą zaprezentował przybyłym gościom.