Spór w sprawie dotyczył oceny skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2023 r. (sygn. akt P 20/19) dla ważności klauzul dostosowawczych zawartych w tzw. uchwałach krajobrazowych, a w szczególności tego, czy niekonstytucyjność badanych przez TK przepisów rozciąga się także na obiekty wzniesione nielegalnie. Drugim istotnym wątkiem była ocena, czy podmiot będący jedynie dzierżawcą (operatorem) tablicy reklamowej posiada interes prawny do zaskarżenia uchwały rady gminy w trybie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu skargi spółki z branży reklamowej, stwierdził nieważność w całości przepisów uchwały krajobrazowej Rady Miasta Opola określających obowiązki i terminy dostosowawcze. Sąd pierwszej instancji, powołując się na wyrok TK P 20/19, uznał, że skoro rada gminy nie wprowadziła w uchwale żadnego rozróżnienia między nośnikami wzniesionymi legalnie i nielegalnie, to klauzula dostosowawcza w stosunku do wszystkich objętych nią nośników narusza Konstytucję RP. Ponadto Sąd przyjął, że legitymowanie się przez spółkę jedynie tytułem prawnym w formie umów dzierżawy nie pozbawia jej interesu prawnego, wywodząc go z zasady wolności działalności gospodarczej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina Miasto Opole. Organ zarzucił błędną wykładnię skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co doprowadziło Sąd pierwszej instancji do całkowicie bezpodstawnego uchylenia obligatoryjnych zapisów dostosowawczych, prowadząc do sytuacji, w której w krajobrazie miejskim pozostaną obiekty nielegalne. Gmina dowodziła również, że dzierżawca opierający swoje prawa wyłącznie na umowach obligacyjnych nie jest legitymowany do zaskarżenia uchwały z zakresu administracji publicznej, a sama zasada wolności gospodarczej nie może być samoistnym źródłem interesu prawnego.

Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji w zaskarżonej części i orzekając reformatoryjnie stwierdził nieważność zaskarżonych przepisów uchwały wyłącznie w części dotyczącej tablic i urządzeń reklamowych istniejących w dacie jej wejścia w życie, a wzniesionych na podstawie zgody budowlanej. W pozostałym zakresie skarga kasacyjna organu została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się fundamentalnego błędu unieważniając klauzulę dostosowawczą w całości, bez zróżnicowania nośników na legalne i nielegalne. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma bowiem charakter zakresowy – uznaje niekonstytucyjność art. 37a ust. 9 u.p.z.p. wyłącznie ze względu na brak mechanizmu kompensacyjnego dla właścicieli nośników wzniesionych legalnie. Jak podkreślił NSA, czym innym jest ochrona praw nabytych podmiotów działających w zaufaniu do państwa, a czymś diametralnie odmiennym ochrona sprawców samowoli budowlanej, którym nie służy uprawnienie do jakiejkolwiek regulacji ochronnej, a gmina zachowuje pełne prawo do żądania ich bezzwłocznego usunięcia. NSA doprecyzował przy tym pojęcie "zgody budowlanej" jako akceptacji właściwego organu w formie przewidzianej Prawem budowlanym, uzyskanej przed wejściem w życie uchwały (w tym m.in. pozwolenie na budowę, milcząca zgoda na zgłoszenie czy decyzja legalizacyjna).

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie potwierdził legitymację skargową dzierżawcy będącego operatorem tablicy reklamowej. NSA wskazał, że źródłem tego interesu nie jest abstrakcyjna wolność działalności gospodarczej, lecz bezpośrednio art. 37d u.p.z.p. Przepis ten konstruuje mechanizm administracyjnych kar pieniężnych, obciążając w pierwszej kolejności podmiot, który tablicę umieścił. Uchwała krajobrazowa kształtuje zatem bezpośrednio i władczo sytuację prawną dzierżawcy (operatora), na którym ciąży ryzyko dotkliwej sankcji finansowej. Odmowa prawa do sądu takiemu podmiotowi stanowiłaby drastyczne naruszenie standardów ochrony sądowej, co czyni jego interes prawny obiektywnym, aktualnym i zindywidualizowanym.