Strona główna - Naczelny Sąd Administracyjny

Warszawa. W dniach 25-29 września 2023 r. na stażu ogólnym w Naczelnym Sądzie Administracyjnym przebywali sędziowie z Austrii: David Kaspar - sędzia Krajowego Sądu Administracyjnego w Grazu oraz Peter Berger - sędzia Krajowego Sądu Administracyjnego w Salzburgu. Staż został zorganizowany w ramach programu wymiany stażowej Europejskiej Sieci Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości (European Judicial Training Network, EJTN). Podczas stażu sędziowie zostali przyjęci przez Prezesa NSA Jacka Chlebnego, jak również przez Prezesa Izby Ogólnoadministracyjnej sędziego NSA Jerzego Siegienia i Przewodniczącą Wydziału II w tej Izbie sędzię NSA Małgorzatę Miron. Stażyści odbyli szereg spotkań roboczych z sędziami NSA: Piotrem Korzeniowskim (Izba Ogólnoadministracyjna), Romanem Wiatrowskim i Tomaszem Kolanowskim (Izba Finansowa) oraz Joanną Wegner (Izba Gospodarcza), pełniącą funkcję tutora w trakcie stażu, dzięki którym mieli okazję zapoznać się z praktycznymi aspektami funkcjonowania wszystkich Izb NSA.Goście wzięli udział w charakterze publiczności w rozprawach w Wydziale I i II Izby Ogólnoadministracyjnej NSA w sprawach dotyczących prawa o ruchu drogowym i ochrony zabytków, a także w Wydziale IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawach dotyczących cudzoziemców, m.in. dotyczących tymczasowej ochrony międzynarodowej. Odbyli również spotkania z Prezesem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - sędzią NSA Wojciechem Mazurem oraz Wiceprezesem tego Sądu sędzią WSA Pawłem Grońskim. Stażyści zapoznali się również z działalnością Biura Orzecznictwa NSA (podczas spotkania z Naczelnikiem Wydziału II sędzią NSA w st. spocz. Adamem Bącalem) oraz Wydziału Informacji Sądowej NSA, gdzie spotkali się z sędzią NSA Iwoną Bogucką - Zastępcą Przewodniczącego Wydziału Informacji Sądowej oraz jej współpracownikami.

Szanowni Państwo,

Zgromadzenie Ogólne Sędziów NSA rozpatruje każdego roku informację Prezesa o rocznej działalności Sądu. Przedstawiam dziś Państwu informację dotyczącą działalności NSA w 2022 roku. Ponieważ jest już prawie półrocze kolejnego roku, nie sposób zupełnie oderwać się od bieżących wydarzeń, do których będę również nawiązywał.

W Zgromadzeniu, na którym przedstawiana jest roczna informacja o działalności NSA, tradycyjnie bierze udział Prezydent Rzeczypospolitej Polski albo jego Przedstawiciel. Bardzo cieszę się z udziału w Zgromadzeniu Pana Ministra Andrzeja Dery.

Dziś po raz pierwszy w naszym Zgromadzeniu biorą udział Prezes TSUE prof. Koen Lenaerts i Pierwszy Rzecznik Generalny TSUE prof. Maciej Szpunar. Obecność Prezesa Trybunału i jego Pierwszego Rzecznika Generalnego traktuję jak jedną z rzeczywistych i bezpośrednich form dialogu pomiędzy Trybunałem Sprawiedliwości z sądami krajowymi. Dla mnie jest to również okazja do przedstawienia naszych osiągnięć i podzielenia się problemami i wyzwaniami, przed którymi stoi polskie sądownictwo administracyjne.

Szczegółowa analiza dorobku NSA i 16 wojewódzkich sądów administracyjnych w 2022 r. została przedstawiona w pisemnej informacji. Została ona doręczona przed Zgromadzeniem sędziom NSA, wojewódzkim sądom administracyjnym, przedstawicielom wszystkich środowisk prawniczych, w tym dziekanom wydziałów prawa i administracji oraz naczelnym i centralnym organom administracji publicznej, samorządowym kolegiom odwoławczym, a także innym podmiotom, których orzecznictwo podlega kontroli sądów administracyjnych.

Dziś zwrócę uwagę tylko na niektóre z ważnych dla sądownictwa administracyjnego problemów, między innymi, sprawności postępowania i dialogu z TSUE.

W 2022 r. do wojewódzkich sądów administracyjnych wpłynęło 77 118 skarg. Wojewódzkie sądy administracyjne załatwiły ponad 95 % rocznego wpływu.

Średni czas załatwienia sprawy w wojewódzkich sądach administracyjnych wyniósł niewiele ponad cztery miesiące, przy czym w terminie do 4 miesięcy załatwiono ponad połowę spraw (53,12%). To są bardzo dobre wyniki. Wobec tego, że ok. 70 proc. spraw kończy się prawomocnie w sądzie I instancji, to oznacza że prawo obywatela do sądu zostaje zaspokojone w tych sprawach w bardzo krótkim, kilkumiesięcznym terminie.

Wojewódzkie sądy administracyjne uwzględniły ponad 1/3 wniesionych skarg (33,39%). Podobny wskaźnik utrzymywał się w latach poprzednich. Można zatem stwierdzić, że w niemal w co trzeciej sprawie sąd administracyjny I instancji przyznawał obywatelowi rację w sporze z administracją.

Na liczbę wpływających spraw do NSA wpływ ma tzw. wskaźnik zaskarżalności orzeczeń wydanych w wojewódzkich sądach administracyjnych. Podobnie jak w latach poprzednich wyniósł ono około 24 %. Niemal zatem w co czwartej sprawie załatwionej w sądzie I instancji wniesiono środek zaskarżenia. Pamiętać przy tym należy o braku tzw. przedsądu w NSA, co oznacza, że każdy wniesiony środek zaskarżenia wywołuje skutek w postaci obowiązku pełnego rozpoznania sprawy. Wydaje się, że wysoka liczba wnoszonych skarg kasacyjnych wynika również ze stosunkowo niskich wpisów sądowych o charakterze stałym. Wypada przy tym zauważyć, że wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu wymaganego przed sądem I instancji a wysokość wpisów nie uległa zmianie od 20 lat.

W 2022 r. do NSA wpłynęło 17 879 skarg kasacyjnych, a ogółem razem z zażaleniami ponad 23 tys. spraw wpłynęło do NSA. Najwięcej spraw dotyczyło podatków – prawie 40 %. W latach sprzed pandemii wpływ skarg kasacyjnych i zażaleń utrzymywał się na w stabilnym poziomie ok. 22-25 tys. W ubiegłym roku wróciliśmy zatem do wpływu sprzed pandemii.

NSA rozpoznał 16 192 skarg kasacyjnych, czyli ponad 90 % wpływu.

Izba Finansowa była jedyną Izbą, która opanowała wpływ. Izba Finansowa jest praktycznie w pełni obsadzona i nie ma braków kadrowych, co odróżnia ją od pozostałych Izb.

W NSA na koniec 2022 roku - na 127 przyznanych etatów było 107 stanowisk sędziowskich obsadzonych. W dniu naszego Zgromadzenia ponad 20 etatów jest w dalszym ciągu nie obsadzonych.

Dostrzegając problem sprawności postępowania przed NSA, w drugiej połowie ubiegłego roku podjęliśmy działania zmierzające do poprawy szybkości postępowania, m.in. znacząco zwiększyła się liczba pracowników merytorycznych (asystentów) w Izbach, zmniejszyła się liczba sędziów w Biurze Orzecznictwa, Kolegium NSA podwyższyło tzw. pensum sędziego, czyli liczbę spraw przydzielanych sędziemu do rozpoznania jako sprawozdawcy.

Bardzo dziękuję sędziom za przyjęcie na siebie większego wysiłku i zrozumienie potrzeby przyspieszenia załatwiania spraw w NSA. Mamy już tego wymierne efekty. Obecnie wskaźnik sprawności postępowania w NSA wynosi około 16 miesięcy i to pomimo wzrostu wpływu spraw w stosunku do roku ubiegłego. Przypomnę, że jeszcze niedawno czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy wynosił ponad dwa lata.

Utrzymaniu dobrej sprawności postępowania musi towarzyszyć wparcie pracowników merytorycznych (asystentów sędziów). Rozwiązaniem alternatywnym byłoby zwiększenie liczby etatów sędziowskich, a tego chciałbym uniknąć.

Dotychczasową proporcję „jeden sędzia jeden asystent” uważam za minimalną i nie spełniającą już uzasadnionych oczekiwań wynikających z obciążenia sprawami i skalą ich trudności. Warunki lokalowe do stopniowego zwiększenia liczby asystentów powstaną w styczniu przyszłego roku w związku uzyskaniem przez NSA dodatkowej powierzchni biurowej zwolnionej przez WSA w Warszawie, który otrzyma nową siedzibę. Wierzę, że poprawią się również wówczas warunki pracy wszystkich sędziów NSA.

Dobre i realne prognozy sprawności postępowania mogą zostać zagrożone w razie przeniesienia spraw dyscyplinarnych i testowych sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych i wojskowych do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wejście w życie uchwalonej ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym będzie wiązać się ze spowolnieniem tempa załatwienia spraw obywateli, przedsiębiorców czy podatników. Nowelizacja zakłada załatwianie spraw testowych i dyscyplinarnych w krótkich, kilkunastodniowych terminach, a więc poza kolejnością. W konsekwencji obywatel będzie czekał dużo dłużej na rozpoznanie sprawy w NSA. Korzystna tendencja tempa rozpoznawania spraw w NSA, z której jesteśmy dumni, zostanie niestety odwrócona.

W 2022 r. polskie sądy administracyjne wystąpiły do TSUE z pytaniami prejudycjalnymi w 8 sprawach, w tym 5 pytań skierował NSA a 3 wojewódzkie sądy administracyjne. Cztery pytania sformułowano w Izbie Finansowej a jedno w Izbie Gospodarczej.

Formułowane pytania miały doniosłe znaczenie nie tylko dla krajowego porządku prawnego ale i prawa Unii.

Tytułem przykładu, warto zwrócić uwagę na pytanie prejudycjalne NSA z 23 lutego 2022 r., I FSK 1712/18, na które TSUE odpowiedział w dniu 20 kwietnia 2023 r. Pytanie dotyczyło kwalifikacji - jako dostawy albo usługi - świadczeń w  punktach ładowania pojazdów elektrycznych w świetle dyrektywy VAT (w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej). Trybunał, udzielając odpowiedzi, podzielił stanowisko prezentowane przez NSA i uznał tego rodzaju świadczenia dla użytkowników pojazdów elektrycznych za „dostawę towarów” w rozumieniu art. 14 ust. 1 powołanej dyrektywy 2006/112.

NSA odwoływał się również do art. 6 ust. 1 EKPC i orzecznictwa ETPC, między innymi, w sprawach dotyczących przewlekłości postępowań administracyjnych lub bezczynności organów administracji i zasądzanych z tego tytułu sum pieniężnych (art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a.), jak również w sprawach przewlekłości postępowań przed sądami administracyjnymi.

NSA odwołał się do art. 6 EKPC także w związku z rozpoznawaniem spraw na posiedzeniu niejawnym na podstawie przepisów covidowych i wyjaśnił, że prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu przez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym pod warunkiem umożliwienia stronie wypowiedzenia się w sprawie na piśmie.

Dla polskiego porządku prawnego istotne znaczenie mają uchwały NSA podejmowane w składach powiększonych, zazwyczaj siedmioosobowych, które ze względu na ich wiążący charakter zapobiegają powstawaniu rozbieżności w orzecznictwie. NSA w 2022 roku podjął łącznie 9 uchwał, w tym 2 w trybie abstrakcyjnym na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Przykładem uchwały mającej doniosłe znaczenie prawne i społeczne była uchwała podjęta w Izbie Ogólnoadministracyjnej w dniu 30 czerwca 2022 r., I OPS 1/22.  NSA stwierdził, że dla stwierdzenie przymiotu strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., konieczne jest istnienie normy prawa materialnego a nie wystarczą skutki wynikające z zawarcia umowy cywilnoprawnej.

Kognicja sądów administracyjnych, poza badaniem legalności ostatecznych rozstrzygnięć władczych organu obejmuje również kontrolę innych aspektów działalności administracji publicznej, m.in.: bezczynności i przewlekłości postępowania.  

Skarżącym przyznawano tytułem zadośćuczynienia od organów administracji publicznej z powodu ich bezczynności albo przewlekłego prowadzenia postępowania sumy pieniężne (3480) a organom wymierzano grzywny (218).

Sądy pierwszej instancji wymierzały organom grzywny za nieprzekazanie w terminie 30 dni akt sądowi w związku z wniesioną skargą [1].

Sądy administracyjne stosunkowo natomiast rzadko korzystają z możliwości sygnalizacji organowi wyższej instancji o stwierdzonych uchybieniach w toku rozpoznawania sprawy (art. 155 § 1 p.p.s.a., wydano 4 postanowienia sygnalizacyjne).

Szanowni Państwo,

Sądownictwo administracyjne w Europie, niezależne od zróżnicowanych form organizacyjnych albo przyznanych kompetencji, realizuje podobne zadania. Gwarantuje  rządy prawa, w których to prawo określa podstawę i granice władczego działania państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny pozostaje w dialogu orzeczniczym TSUE i ETPC, utrzymuje żywe i bliskie stosunki ze wspólnotą europejskich sądów administracyjnych i sędziów tych sądów.

Dialog między Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej a Naczelnym Sądem Administracyjnym przynosi nam – sędziom administracyjnym – satysfakcję. Dialog, odbywający się za pomocą procedury odesłania prejudycjalnego, przyczynia się do rozwoju prawa UE i porządku krajowego.

Działalności NSA na forum europejskim nie ogranicza się do pytań  prejudycjalnych.

Od wielu lat NSA jest reprezentowany w Zarządzie Stowarzyszenia Rad Stanu i Najwyższych Sądów Administracyjnych Unii Europejskiej (ACA-Europe).

Nasz Sąd jest także członkiem Zarządu Międzynarodowego Stowarzyszenia Najwyższych Sądów Administracyjnych.

W ubiegłym roku gościliśmy w NSA wielu sędziów z państw członkowskich UE odbywających wizyty studyjne a nasi sędziowie odbywali staże zagraniczne i brali udział w licznych zagranicznych konferencjach i seminariach.

Miniony rok miał szczególne znaczenie dla sądownictwa administracyjnego, ponieważ 100 lat temu, ustawą z dnia 3 sierpnia 1922 r., został powołany Najwyższy Trybunał Administracyjny. Uroczyste obchody stulecia NTA z udziałem Prezydenta RP, przedstawicieli TSUE, najwyższych sądów administracyjnych i rad stanu państw członkowskich UE odbywały się na Zamku Królewskim w Warszawie. Przypomnę, że dla upamiętnienia 100-lecia NTA, w poczuciu więzi z jego sędziami, przygotowaliśmy publikację na temat konstytucyjnych wolności i praw we współczesnym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Panie i Panowie Sędziowie NSA,

Dziękuję za wkład w orzecznictwo sądów administracyjnych i budowanie ich autorytetu.

Dziękuję także administracji sądowej za tworzenie dobrych warunków do funkcjonowania Sądu.

W dniach 22 – 23 maja 2023 r. w siedzibie Naczelnego Sądu Administracyjnego odbyła się zorganizowana przez Izbę Finansową NSA konferencja dotycząca aktualnych problemów orzeczniczych w sprawach podatkowych. Konferencję otworzył Prezes Izby Finansowej NSA - Jan Rudowski. Udział w niej wzięli sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych.

 Aleksandra Tarka: Najwyższy Trybunał Administracyjny (NTA), którego stulecie obchodzimy w tym roku, to instytucja przedwojenna. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) to jego następca, ale nowy. Czy ta historyczna instytucja jest ważna dla obecnej?

prof. Jacek Chlebny: Przypomnienie współczesnym Polakom historii NTA jest ważne ze względu na rolę, jaką odegrał w okresie międzywojennym, ale też na jego znaczenie dla powstania samego NSA. Powstanie Trybunału scalającego orzecznictwo sądowe odrodzonej Rzeczypospolitej w sprawach administracyjnych stanowiło fundament budowy państwa polskiego. Sądownictwo administracyjne, zgodnie z konstytucją marcową, powołano do „orzekania o legalności aktów administracyjnych". Przyznanie NTA uprawnień do kontroli legalności działania administracji publicznej wiąże ten sąd z pojęciem współczesnego państwa prawnego. Mimo że działalność NTA została dość szybko przerwana wybuchem drugiej wojny światowej, to dorobek orzeczniczy, ale też naukowy ówczesnych sędziów NTA jest wykorzystywany także we współczesnym orzecznictwie sądów administracyjnych. 

W jaki sposób?

W internetowej bazie orzeczeń jest ponad 160 orzeczeń, w których sądy administracyjne odwołują się do orzeczeń wydanych przez NTA. Mimo zatem długiej przerwy w funkcjonowaniu w Polsce sądownictwa administracyjnego, spowodowanej narzuconym systemem ustrojowym, NSA należy uważać za kontynuatora misji powierzonej NTA. Warto też przypomnieć, że po drugiej wojnie światowej sędziowie i pracownicy NTA, rozumiejąc znaczenie sądowej kontroli administracji, dążyli do reaktywowania jego działalności. Więcej niż połowa przedwojennych sędziów i pracowników była gotowa do pracy. Reaktywacja NTA okazała się niemożliwa wyłącznie z powodów politycznych. Zmiany ustrojowe, których doświadczyła po wojnie Polska, wiązały się z odrzuceniem niezależnej sądowej kontroli działalności administracji. Idea powołania NTA wracała na fali „odwilży" po 1956 roku i w latach 70. Ostatecznie pod koniec lat 70. podjęto prace, których ukoronowaniem było powołanie w 1980 roku NSA. Szkoda, że ze względu na ówczesne realia polityczne nie nawiązano do przedwojennej nazwy.

Odnosząc się do pani pytania, NSA, utworzony w 1980 roku, ma już dłuższy staż niż NTA, którego działanie po 17 latach przerwała wojna, a możliwość kontynuacji zablokowały na wiele lat władze komunistyczne. 

Funkcję prezesa NSA objął pan kilka miesięcy temu. Jak ocenia pan kondycję sądownictwa administracyjnego?

Funkcję prezesa NSA objąłem w trudnym i specyficznym okresie, poprzedzonym wielomiesięcznymi ograniczeniami w stanie epidemii, która miała również dość duży wpływ na funkcjonowanie sądów administracyjnych. Niemniej kondycję polskich sądów administracyjnych - zarówno przed pandemią, jak i w jej trakcie - należy ocenić pozytywnie. Właściwość rzeczowa współczesnych sądów administracyjnych j est ciągle poszerzana. Od początku funkcjonowania dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego, tj. od 2004 roku, obserwuje się wzrost wpływu spraw zarówno do wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i do NSA. Wyjątkiem był rok 2020, kiedy nastąpiły najsilniejsze ograniczenia covidowe, również w administracji publicznej, co przełożyło się na wydanie mniejszej liczby aktów administracyjnych podlegających zaskarżeniu do sądu administracyjnego, a to z kolei na mniejszą liczbę skarg. W okresie pandemii sprawy są rozpoznawane na posiedzeniach niejawnych albo na rozprawach zdalnych.

Sądy administracyjne to bardzo istotny element wymiaru sprawiedliwości, bo w nich obywatele i firmy spierają się z administracją, czyli państwem. Dlatego tak ważne jest, żeby żadna ze stron nie była w nich faworyzowana? Czy udaje się temu sprostać?

Sądy administracyjne, jak wspomniałem, pełnią niezwykle istotną rolę w demokratycznym państwie prawnym, albowiem są strażnikiem praw obywateli przedsiębiorców, w tym oczywiście podatników, którzy są od lat najliczniejszą grupą skarżących, przed ewentualnymi nadużyciami prawnymi organów państwa. W odróżnieniu od postępowania administracyjnego, gdzie organ działa z pozycji władzy, w postępowaniu przed sądem administracyjnym strony postępowania - a zatem i organ, i skarżący dysponują takimi samymi uprawnieniami do podejmowania czynności procesowych. Aby zmniejszyć wpływ organów państwa na treść rozstrzygnięć sądów administracyjnych, ustawodawca zapewnił sądom administracyjnym niezależność od władzy wykonawczej.

Na czym to polega?

Współcześnie sądownictwo administracyjne w Polsce ma własną, odrębną względem sądów powszechnych regulację ustrojową i procesową. Ma również własny system dyscyplinarny. Kompetencje ministra sprawiedliwości w zakresie nadzoru nad administracyjną sferą działalności sądów w pionie sądownictwa administracyjnego powierzono prezesowi NSA. Kolejną kwestią jest niezależność budżetowa sądów administracyjnych. W świetle powyższego, a także mając na uwadze własne długoletnie doświadczenie orzecznicze, jestem przekonany, że sądy administracyjne nie faworyzują żadnej ze stron postępowania i gwarantują rozpoznanie skargi przez niezawisły sąd. Każdego roku wojewódzkie sądy administracyjne eliminują z obrotu prawnego około 20 procent zaskarżonych decyzji. W przypadku skarg na bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania odsetek uwzględnianych skarg jest jeszcze większy.

Pandemia odcisnęła poważne piętno na polskim społeczeństwie. Jak radzą sobie z nią sądy administracyjne?

Nie ulega wątpliwości, że epidemia zaskoczyła nas wszystkich, również sądy, nie tylko administracyjne. W pierwszym okresie epidemii, w marcu i kwietniu 2020 roku, czyli podczas największego lockdownu, były potrzebne szybkie działania mające na celu ochronę zdrowia i życia zarówno osób korzystających z sądu, jak i sędziów oraz pracowników administracji sądowej. NSA nigdy jednak nie zaniechał orzekania. Nawet w marcu 2000 roku za zgodą stron postępowania były rozpoznawane skargi kasacyjne, chociaż wyłącznie na posiedzeniach niejawnych. Jednocześnie trwały wytężone prace nad przygotowaniem i wdrożeniem systemu umożliwiającego rozprawy zdalne. Pierwsza rozprawa na odległość przy użyciu urządzeń technicznych odbyła się 5 sierpnia 2020 roku. Przy czym strony postępowania i ich pełnomocnicy w celu obecności na rozprawie musieli stawić się w budynku innego sądu. Natomiast pierwsza rozprawa zdalna spełniająca w całości wymogi określone w art. 15zzs(4) ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-ig, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w brzmieniu obecnie obowiązującym, została przeprowadzona w NSA 24 maja 2021 roku. W tym przypadku od uczestników postępowania nie wymagano obecności w budynku innego sądu. W takiej formie NSA rozpoznaje obecnie skargi kasacyjne. Jedynie skargi na decyzje Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich są rozpoznawane w budynku sądu, ale bez udziału publiczności. Transmisje z tego typu rozpraw są udostępniane wszystkim zainteresowanym na stronie internetowej NSA. Tak zwana ustawa covidowa zdecydowanie zwiększyła uprawnienia sądu do rozpoznawania spraw na posiedzeniu niejawnym. Przyjęcie takiej formy rozpoznania skargi kasacyjnej przez NSA zdecydowanie skraca oczekiwanie na rozstrzygnięcie sądu. W tym momencie w zależności od izby NSA oczekiwanie na wyrok w przypadku posiedzenia niejawnego trwa od kilku miesięcy do roku. Na rozprawę zdalną czeka się, niestety, zdecydowanie dłużej.

Dla obywateli jednym z głównych kryteriów oceny wymiaru sprawiedliwości jest szybkość. Jak pod tym względem wypadają sądy administracyjne, w tym NSA?

W 2021 roku wojewódzkie sądy administracyjne w terminie do sześciu miesięcy załatwiły prawie 80 procent spraw, a ponad 60 procent zostało załatwionych jeszcze szybciej, tj. w terminie do czterech miesięcy. Dane te uprawniają do pozytywnej oceny funkcjonowania wojewódzkich sądów administracyjnych. Zagwarantowały j ednostce prawo do szybkiego załatwienia j ej sprawy. Czas oczekiwania na rozstrzygnięcie w tych sądach uzasadnia stwierdzenie, że należymy do ścisłej czołówki wśród sądów w państwach członkowskich Unii. Nieco gorzej jest pod tym względem w NSA. To w dużej mierze następstwo epidemii, przejścia części sędziów w stan spoczynku oraz nieobsadzenia znacznej części etatów sędziowskich. Długotrwałość postępowania przed NSA jest jednym z podstawowych problemów do rozwiązania, jakie ma przed sobą kierowany przeze mnie sąd. Od początku kadencji na stanowisku prezesa NSA podejmuję działania mające na celu skrócenie okresu oczekiwania na wyrok w NSA. Współdziałam z kolegium NSA, które uwzględniło mój wniosek o zwiększenie tzw. pensum, czyli liczby spraw, które sędzia otrzymuje do rozpoznania jako sędzia sprawozdawca. Zdecydowanie zwiększyła się liczba pracowników merytorycznych -asystentów - w izbach. Korzystamy, tak jak dotychczas, z pomocy sędziów delegowanych z wojewódzkich sądów administracyjnych. Poprawa sytuacji wymaga jednak czasu.

Czy sądownictwo administracyjne wymaga jakichś zmian, ulepszeń? Jak jako prezes NSA widzi pan jego przyszłość? Może sądownictwo administracyjne czekają jakieś wyzwania?

Nie ma potrzeby dokonywania daleko idących zmian. Myślę raczej o pewnych modyfikacjach, które mogłyby doprowadzić do przyspieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, zwłaszcza w postępowaniu przed NSA, ale też jednocześnie ułatwić stronom udział w postępowaniu sądowym. Pewne propozycje przedstawiłem już prezydentowi RP. Dotyczą one możliwości prowadzenia rozprawy hybrydowej wówczas, gdy skład orzekający i przynajmniej jedna ze stron znajdują się w budynku sądu, podczas gdy pozostali uczestnicy dołączają do rozprawy w formie elektronicznej. Należy pamiętać, że zarówno rozprawa zdalna, jak i hybrydowa są postaciami jawnego posiedzenia sądowego. Strona lub uczestnik postępowania może brać udział w posiedzeniu sądowym, nie przebywając w budynku sądu, i tam dokonywać czynności procesowych, a przebieg czynności procesowych transmituje się z sali sądowej sądu prowadzącego postępowanie do miejsca pobytu strony lub uczestnika postępowania oraz z miejsca pobytu strony lub uczestnika postępowania do sali sądowej sądu prowadzącego postępowanie. W przedłożonym projekcie przedstawiono również propozycję określenia czasu na rozpoznanie skargi na indywidualną interpretację przepisów prawa podatkowego rozpoznawanie tych spraw w trybie uproszczonym. Proponuje okres nie dłuższy niż sześć miesięcy i rozpoznanie sprawy dotyczącej interpretacji na posiedzeniu niejawnym przez sąd pierwszej instancji i NSA.

W związku z artykułem Pani Ewy Siedleckiej „Długie milczenie prezesa NSA”  z dnia 4 stycznia 2020 r. opublikowanego na stronie internetowej tygodnika Polityka (https://siedlecka.blog.polityka.pl/2020/01/04/milczenie-prezesa-nsa/?nocheck=1), Rzecznik Prasowy Naczelnego Sądu Administracyjnego informuję, że Prezes NSA wraz pismem z dnia 23 grudnia 2019 r. przesłał Marszałkowi Senatu RP krytyczne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące uchwalonej przez Sejm RP ustawy z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 69). Wbrew przypuszczeniom autorki profesor Marek Zirk-Sadowski akceptuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w powołanej opinii.

Odnosząc się zaś do zarzutu związanego z brakiem odpowiedzi biura prasowego NSA na pytanie o stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie wspomnianej ustawy Rzecznik Prasowy NSA zwraca uwagę, że biuro prasowe NSA, każdorazowo dokłada wszelkich starań, aby wnioski przedstawicieli mediów były załatwiane bez zbędnej zwłoki, co znajduje potwierdzenie m.in. w kilkuletniej współpracy z Panią Ewą Siedlecką. Wspomniany w artykule wniosek wpłynął w dniu 3 stycznia 2020 r. (piątek, godz. 0:25) na adres skrzynki e-mail pracownika Wydziału Informacji Sądowej NSA, a nie na oficjalną skrzynkę Rzecznika Prasowego NSA (informacje@nsa.gov.pl). W związku z tym,  że pismo wpłynęło w okresie świąteczno‑noworocznym Rzecznik Prasowy nie był w stanie udzielić stosownej informacji w dniu wpływu wniosku, co w żadnym razie nie może być odczytane jako niechęć do udostępnienia danych objętych wspomnianym wnioskiem.

W związku artykułem Piotra Szymaniaka, który został opublikowany w Dzienniku Gazecie Prawnej w dnia 13 marca 2019 r. (nr 51, str. B6)  pt. „Dane na wyciągnięcie ręki”, wskazującym, że pracownicy sądów administracyjnych obligowani są do wyrabiania we własnym zakresie podpisu elektronicznego i profilu zaufanego na potrzeby służbowej obsługi postępowania sądowoadministracyjnego informuję, że stwierdzenie to nie jest prawdziwe. Obowiązek wyrobienia podpisu elektronicznego w celu zapewnienia prawidłowej sądowej obsługi elektronicznego postępowania sądowoadministracyjnego spoczywa na sądzie administracyjnym właściwym ze względy na miejsce zatrudnienia danego pracownika, do którego obowiązków pracowniczych należy obsługa elektronicznej korespondencji sądowej.

Rozwiązania techniczno-informatyczne związane z realizacją pewnych czynności sądowych w ramach zinformatyzowanego postępowania sądowoadministracyjnego, wymagających korzystania z podpisu elektronicznego przez pracowników zatrudnionych na określonych stanowiskach zostały uregulowane przez ustawodawcę w ustawie z dnia 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 poz. 183 ze zm.), która w art. 4 nowelizuje ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wprowadza cyfryzację tego postępowania. Wymóg posiadania podpisu elektronicznego wynika zatem nie z decyzji Prezesa NSA, ale przepisów prawa.

Przepisy powołanej ustawy nie przewidują możliwości podpisywania dokumentów sądowych pieczęcią elektroniczną. Na potrzebę wprowadzenia takiej regulacji, która umożliwiałaby opatrywanie pism, odpisów oraz orzeczeń sądowych pieczęcią elektroniczną, Naczelny Sąd Administracyjny zwracał uwagę Ministerstwa Cyfryzacji w trakcie opiniowania rządowego projektu ustawy o elektronizacji doręczeń oraz o zmianie niektórych przepisów (RCL nr projektu UD462).

Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wpływu na zakres danych udostępnianych w ramach podpisu elektronicznego. Dodatkowo wskazać należy, że kwestia wymogów, jakie musi spełniać podpis elektroniczny wynika z ustawy z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz. U. z 2019 poz. 162).

sędzia NSA Sylwester Marciniak

Rzecznik Prasowy