W dniu 30 listopada 2025 r. w serwisie internetowym Gazety Wyborczej opublikowany został tekst: Dlaczego sprawa Manowskiej była niejawna? „Sąd powinien dążyć do przecięcia spekulacji”, stanowiący zapis rozmowy Ewy Ivanovej z radcą prawnym Adamem Kuczyńskim.
Przyczyny rozpoznania na posiedzeniu niejawnym omawianej w tekście sprawy zostały wyjaśnione przez Rzecznika Prasowego WSA w Warszawie w komunikacie z 28 listopada 2025 r. Wskazano w nim na zastosowanie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) i fakt złożenia przez skarżącą wniosku na tej podstawie prawnej. [Komunikat WSA]
Wyjaśnienia i komentarza wymagają natomiast zawarte w tekście ogólne uwagi dotyczące podstaw rozpoznawania w sądach administracyjnych spraw na posiedzeniach niejawnych oraz wyrażona ocena, że przedstawiona Prezydentowi RP przez Prezesa NSA propozycja zmian ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zmierza do ograniczenia jawności w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
W aktualnym stanie prawnym, zarówno rozpoznanie skargi przez wojewódzki sąd administracyjny jak i rozpoznanie skargi kasacyjnej przez NSA może nastąpić na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na wniosek strony, jeżeli nie sprzeciwią się temu pozostałe strony postępowania. W odniesieniu do postępowania przed wsa regulację taką zawiera art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a., który przewiduje rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W postępowaniu przed NSA analogiczną regulację zawiera art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. stanowiący, że rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Obowiązujący stan prawny realizuje zatem postulat sformułowany w powołanym na wstępie tekście, dając stronom możliwość wyboru rodzaju posiedzenia, na jakim nastąpi rozpoznanie sprawy.
Regulacja ta, w propozycjach nowelizacji ustawy, przedstawionych Prezydentowi RP przez Prezesa NSA, została w pełni zachowana w odniesieniu do postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Wprowadzenie zmian zaproponowano wyłącznie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, dotyczącym rozpoznania skargi kasacyjnej. Pierwsza propozycja pozbawia organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem skargi, możliwości żądania przeprowadzenia rozprawy, jeżeli w skardze kasacyjnej strona dokona wyboru rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. Druga przewiduje, że w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej przez organ, podlegałaby ona rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, jeżeli pozostałe strony nie zażądają przeprowadzenia rozprawy (art. 182 § 2 i 2b p.p.s.a. w proponowanym brzmieniu). Z proponowanych zmian zatem wynika, że w postępowaniu przed NSA na rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub na posiedzeniu niejawnym nie ma wpływu wola organu, którego działanie bądź bezczynność była przedmiotem skargi. Wybór w tym zakresie należy do stron postępowania, w szczególności zaś tej strony, która wniosła skargę kasacyjną. Przedstawione propozycje zostały omówione w pkt 16 uzasadnienia do projektu zmiany ustawy.
Proponowane w projekcie brzmienie art. 90 § 1a i § 1b p.p.s.a. w znacznej części jest tożsame z regulacją obowiązującą, odpowiada przepisom art. 119 pkt 2, pkt 3, pkt 4 i pkt 5 i art. 64d § 1 p.p.s.a. Propozycja zmian usuwa przy tym dwie z obowiązujących podstaw rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, uregulowane w art. 119 pkt 1 i art. 121 p.p.s.a. Zmiana nie przewiduje zatem już rozpoznania na posiedzeniu niejawnym sprawy, gdy decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania (aktualnie art. 119 pkt 1 p.p.s.a.). Nie przewiduje też takiej możliwości, gdy sąd orzeka w okolicznościach, o jakich mowa w art. 55 § 2 p.p.s.a., czyli rozpoznaje skargę w sytuacji, gdy organ nie przekazał sądowi skargi mimo wymierzenia grzywny. W tym zakresie możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym została ograniczona.
Zmiana, jaką przewiduje zgłoszona propozycja nowelizacji p.p.s.a., uzupełnia katalog spraw rozpoznawanych na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów jedynie o przypadki, w których przedmiotem skargi są sprawy wymienione w art. 3 § 2 pkt 4a-4b. Dotyczy to zatem skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego oraz opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.) i odmowy wydania tych opinii. W uzasadnieniu projektu zmian wyjaśniono, że rozpoznanie tego rodzaju spraw, co do zasady na posiedzeniu niejawnym, jest usprawiedliwione granicami ich rozpoznania. W sprawach tych, zgodnie z art. 57a p.p.s.a., sąd administracyjny jest bowiem związany granicami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. W szczególności, sąd nie może podjąć żadnych czynności zmierzających do ustalenia innych, poza wskazanymi w skardze, naruszeń prawa. W przypadku ustalenia takich wad w toku kontroli przeprowadzonej w granicach wyznaczonych skargą, sąd nie może ich uwzględnić przy formułowaniu rozstrzygnięcia w sprawie. Istotna w tych sprawach jest również szybkość postępowania, którego celem jest wyjaśnienie treści przepisu prawnego podmiotowi prowadzącemu działalność gospodarczą. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym następuje przy tym szybciej, niż na rozprawie.
Przedstawiony zakres zmian nie potwierdza tezy, jakoby miały one na celu ograniczenie prawa strony do jawnego rozpoznania jej sprawy i prowadziły do istotnego poszerzenia możliwości rozpoznawania spraw na posiedzeniu niejawnym. Projekt zmian i jego uzasadnienie zostały upublicznione na stronie internetowej NSA przy komunikacie z 20 listopada 2025 r., informującym o ich przedłożeniu Prezydentowi RP. Punkt ósmy i szesnasty uzasadnienia projektu odnoszą się do zmian dotyczących rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych. [Komunikat NSA]
Projekt nowelizacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (PDF 668 kB)
Zastępca Przewodniczącego Wydziału Informacji Sądowej
Naczelnego Sądu Administracyjnego
sędzia NSA Iwona Bogucka