W związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej informacjami, a także pytaniami kierowanymi do Wydziału Informacji Sądowej NSA, dotyczącymi sposobu wyznaczania składów orzekających i zasad przydziału spraw, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że kwestie te uregulowane są w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. - Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 805), wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 43 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Zgodnie z § 24 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 2 Regulaminu, przewodniczący wydziału orzeczniczego ustala terminy i składy orzekające posiedzeń jawnych i niejawnych. Ustalając te terminy, przewodniczący wydziału orzeczniczego wyznacza do każdego składu orzekającego dodatkowo jednego sędziego zastępcę; w przypadku konieczności dokonania zmiany w składzie orzekającym sędzia zastępca wchodzi do składu orzekającego. Prezes Izby, na podstawie § 23 pkt 3 Regulaminu, zatwierdza ustalone przez przewodniczącego wydziału orzeczniczego terminy i składy orzekające posiedzeń jawnych i niejawnych na kolejne okresy trzymiesięczne. 

Przydział spraw sędziom reguluje rozdział 6 Regulaminu. Zgodnie z § 25a Regulaminu, sprawy przydzielane są sędziom w drodze losowania. Losowanie to przeprowadza się nie później niż w terminie pięciu dni roboczych od dnia zatwierdzenia przez Prezesa Izby planu posiedzeń na podstawie § 23 pkt 3 (§ 25a ust. 2 Regulaminu). Losowanie spraw ma zatem miejsce już po ustaleniu składu orzekającego.

Sprawy rozpatrywane w składach trzyosobowych przewodniczący wydziału przydziela sędziom w drodze losowania, w ramach symboli spraw należących do właściwości wydziału orzeczniczego, w którym orzekają, z uwzględnieniem specjalizacji orzeczniczej sędziów. Pula spraw wyznaczonych do losowania w miesiącu, którego dotyczy zatwierdzony przez Prezesa Izby plan posiedzeń, obejmuje sprawy z uwzględnieniem kolejności ich wpływu, w tym odrębnie sprawy rozpoznawane na posiedzeniach niejawnych, a także odrębnie sprawy podlegające rozpoznaniu poza kolejnością wpływu. Losowanie przeprowadza się w ten sposób, że jednakowe kartki z odrębnie wypisanymi sygnaturami spraw umieszcza się w nieprzezroczystym pojemniku, z którego kolejno losuje się niezbędną liczbę spraw dla danego sędziego. Z puli spraw, spośród której dokonuje się losowania dla danego sędziego wyłącza się sprawy, w których podlega on wyłączeniu oraz sprawy, w których skład orzekający został wyznaczony w drodze losowania na podstawie § 29 Regulaminu. W zarządzeniu o wyznaczeniu posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów przewodniczący Wydziału wskazuje skład orzekający, w tym jego przewodniczącego oraz sędziego sprawozdawcę i przydziela  wylosowane sprawy podlegające rozpoznaniu na tym posiedzeniu, zgodnie z § 26 ust. 1 Regulaminu.

Regulamin w § 29 ust. 1 przewiduje również sytuacje, gdy skład orzekający wyznaczany jest w drodze losowania, ma to miejsce w przypadku wyłączenia sędziego, w przypadkach badania spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności albo rozpoznania zażalenia na postanowienie wydane na skutek rozpoznania wniosku o badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania. Natomiast na podstawie § 29 ust. 1 Regulaminu, sędzia sprawozdawca może wystąpić z wnioskiem do Prezesa Izby o wyznaczenie składu orzekającego w drodze losowania, jeżeli przemawiają za tym szczególnie uzasadnione względy, losowanie składu następuje, jeżeli Prezes Izby uwzględni wniosek.

Przedstawione zasady wskazują, że w Naczelnym Sądzie Administracyjnym sprawy podlegające rozpoznaniu w składach kolegialnych są przydzielane każdemu z sędziów na podstawie losowania, które ma miejsce już po ustaleniu członków składu. Z tego względu dobór spraw do rozpoznania przez dany skład orzekający ma charakter losowy w odniesieniu do całego składu orzekającego, a nie tylko do sędziego sprawozdawcy. W momencie ustalania składu nie jest wiadome, jakie sprawy skład ten będzie rozpoznawał. 

Zastępca Przewodniczącego Wydziału Informacji Sądowej
Naczelnego Sądu Administracyjnego
sędzia NSA Iwona Bogucka