Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.- u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami wymagającymi stałej lub długotrwałej opieki. Kluczową przesłanką uzyskania świadczenia jest istnienie bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością osobistej, stałej opieki nad osobą z niepełnosprawnością.

Opieka ta musi mieć charakter rzeczywisty i taki, który w sposób obiektywny uniemożliwia podjęcie pracy. Organ administracji ma zatem obowiązek ustalić faktyczny, wymiar opieki i ocenić, czy jej intensywność wyklucza aktywność zawodową. Przy ocenie zakresu opieki należy brać pod uwagę całokształt czynności wykonywanych na rzecz osoby z niepełnosprawnością. Obejmują one nie tylko działania stricte pielęgnacyjne lub lecznicze, ale także tzw. zwykłe czynności życia codziennego i prowadzenia gospodarstwa domowego, o ile stan zdrowia podopiecznego uniemożliwia ich samodzielne wykonywanie. Zakres opieki oceniany jest zawsze indywidualnie, z uwzględnieniem rodzaju i stopnia niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia oraz warunków mieszkaniowych. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest wsparcie osoby sprawującej codzienną opiekę. Przepisy nie wprowadzają żadnego „limitu godzinowego” opieki.

Istnienie innych osób zobowiązanych alimentacyjnie (rodzeństwa) nie niweczy związku między rezygnacją z pracy a opieką. Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie wskazuje, która z osób z tej samej grupy alimentacyjnej powinna sprawować opiekę, ani nie wprowadza kryteriów wyboru. Decyzja ta należy do rodziny. Samo istnienie innych dzieci osoby wymagającej opieki nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia, jeżeli jedno z nich faktycznie sprawuje pełną opiekę i z tego powodu nie pracuje. Decydujące znaczenie ma bowiem rzeczywisty charakter opieki oraz jej wpływ na możliwość podjęcia pracy, a nie hipotetyczna zdolność innych członków rodziny do realizacji obowiązku alimentacyjnego.

Link do orzeczenia