Komunikat Rzecznika Prasowego Naczelnego Sądu Administracyjnego
W związku z dużym zainteresowaniem wyrokiem Naczelnego Sądu
Administracyjnego dotyczącym obsadzania stanowisk kierowników urzędów
stanu cywilnego (tj. wyrokiem z dnia 17 października 2007 r., sygn. II
OSK 1445/07), w którym Sąd wskazał, że nabór kandydatów na wolne
stanowiska kierowników urzędów stanu cywilnego wymaga przeprowadzenia
konkursu zorganizowanego według procedury przewidzianej w art. 3 a) -
d) ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych,
pojawiły się liczne artykuły prasowe zawierające opinie wiążące kwestię
naruszenia trybu obsadzania stanowisk kierowników urzędów stanu
cywilnego z automatycznym uznawaniem przez sądy powszechne za
nieistniejące związków małżeńskich zawartych przed kierownikami USC
powołanymi bez konkursu. Prezentując zniekształconą wypowiedź Rzecznika
Prasowego NSA (w artykule "Nieważne śluby do poprawki", "Dziennik" z
dnia 19 października 2007 r.) wskazano, aby małżonkowie występowali do
sądów o unieważnienie swoich związków małżeńskich.
Tymczasem w omawianej sprawie NSA nie oceniał - i nie mógł
oceniać - ważności aktów małżeństwa sporządzonych przez osobę, która
kierownikiem urzędu stanu cywilnego została wybrana z naruszeniem
przepisów ustawy o pracownikach samorządowych, tj. bez przeprowadzonego
konkursu. NSA uznał jedynie, że do kierowników USC, jako osób
zatrudnionych na podstawie mianowania bądź umowy o pracę (nie zaś na
podstawie powołania) ma zastosowanie art. 3 a) ustawy o pracownikach
samorządowych, który przewiduje, że nabór kandydatów na wolne
stanowiska urzędnicze, w tym kierownicze, zatrudnianych na podstawie
mianowania lub umowy o pracę, jest otwarty i konkurencyjny. Oznacza to,
że obsadzenie także tych stanowisk musi poprzedzać konkurs
zorganizowany według procedury przewidzianej w art. 3 a) ustawy o
pracownikach samorządowych. Obowiązek ten ma zdaniem NSA charakter
bezwzględny i znajduje zastosowanie zarówno w przypadku zatrudniania
kandydatów spoza urzędu, jak i dla kandydatów już w tym urzędzie
zatrudnionych.
Podsumowując, wyłącznym skutkiem omawianego wyroku NSA powinno być zaprzestanie, coraz częściej pojawiającej się praktyki, mianowania kierowników USC bez konkursu. Jako wysoce niepożądane należy przy tym traktować upraszczanie omawianego problemu przez media, które prezentują nieuzasadnione wnioski, sprowadzające się do przesądzenia o nieważności zawartych związków małżeńskich. Kwestia ta wymaga tymczasem indywidualnego rozważenia przez sądy powszechne. Przy ocenie ewentualnych związków pomiędzy obsadzaniem stanowisk kierowników Urzędów Stanu Cywilnego a ważnością odebranych przez nich oświadczeń nupturientów, wykluczony powinien być jakikolwiek automatyzm.
Podsumowując, wyłącznym skutkiem omawianego wyroku NSA powinno być zaprzestanie, coraz częściej pojawiającej się praktyki, mianowania kierowników USC bez konkursu. Jako wysoce niepożądane należy przy tym traktować upraszczanie omawianego problemu przez media, które prezentują nieuzasadnione wnioski, sprowadzające się do przesądzenia o nieważności zawartych związków małżeńskich. Kwestia ta wymaga tymczasem indywidualnego rozważenia przez sądy powszechne. Przy ocenie ewentualnych związków pomiędzy obsadzaniem stanowisk kierowników Urzędów Stanu Cywilnego a ważnością odebranych przez nich oświadczeń nupturientów, wykluczony powinien być jakikolwiek automatyzm.