Strona główna / NSA / Historia
Szukaj

Historia

25 lat działalności Naczelnego Sądu Administracyjnego

Ćwierćwiecze istnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego to, w porównaniu z historią sądownictwa administracyjnego na ziemiach polskich, sięgającą swymi korzeniami XVIII i XIX stulecia, nie tak wiele. Kamieniem milowym w rozwoju sądowej kontroli administracji publicznej był rok 1807, kiedy po raz pierwszy utworzono oddzielny, nawiązujący do francuskich koncepcji sąd administracyjny- Radę Stanu Księstwa Warszawskiego. Z drugiej jednak strony 25 lat NSA to wiek godny respektu i należytego uczczenia, zwłaszcza gdy się uwzględni jego szacownego poprzednika - Najwyższy Trybunał Administracyjny II RP, któremu zmienne koleje europejskich dziejów politycznych pozwoliły w pełni funkcjonować niecałe 17 lat.

Tradycje sądownictwa administracyjnego w Polsce

Naczelny Sąd Administracyjny w polskiej rzeczywistości prawno-ustrojowej istnieje już 25 lat. Choć jest organem ukształtowanym w warunkach powojennych, w pewnym zakresie kontynuuje tradycję instytucji powołanej do życia w początkach II Rzeczypospolitej - tradycje Najwyższego Trybunału Administracyjnego.

Najwyższy Trybunał Administracyjny (1922-1939). Rozważania z dziejów sądownictwa administracyjnego w Polsce.

(...) państwo praworządne jest nierozdzielnie zespolone z instytucją sądownictwa administracyjnego - bez niego bowiem nie ma państwa praworządnego, a bez państwa praworządnego nie ma sądownictwa administracyjnego - przeto leży w najżywotniejszym interesie nauki tak prawa politycznego, jak i prawa administracyjnego, aby to uświadomienie stało się udziałem ogółu społeczeństwa, bo z nim przyjdzie - przyjść musi- nie tylko znajomość, ale i zrozumienie prawa .

(Jerzy Stefan Langrod, Zarys sądownictwa administracyjnego ze szczególnym uwzględnieniem sądownictwa administracyjnego w Polsce , Warszawa 1925, s.6)

Polskie sądownictwo Administracyjne (1980-2005)

Prawo administracyjne jest niezmiernie rozległą, dynamiczną i ulegającą częstym zmianom gałęzią prawa, charakteryzuje się ono wieloszczeblowością budowy aktów prawnych. Zasadnie mówi się tu o mozaice przepisów prawnych. Niezależnie od tego wydawane są jeszcze nader często akty ogólne o charakterze wewnętrznym itd. Dodatkowo powołanie w naszym kraju samorządu terytorialnego z szerokimi kompetencjami w zakresie stanowienia prawa może powodować - obok partykularyzmu resortowego - także partykularyzm lokalny. Ten stan powoduje, że adresaci norm prawnych nie orientują się, w jakim zakresie i w jaki sposób stosować przepisy prawne, obywatele zaś, w stosunku do których we wskazanych przepisach prawnych ustanawia się zakazy czy nakazy lub też kształtuje się ich prawa i obowiązki w drodze aktów administracyjnych stanowionych na podstawie tych przepisów, nie mogą prawidłowo oceniać swej pozycji wobec organów państwa i samego państwa.

Akty prawne tworzące sądownictwo administracyjne w powojennej Polsce

  • Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8)

  • Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368)

  • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości dnia 20 sierpnia 1980 r. sprawie struktury organizacyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz tymczasowego uregulowania właściwości tego sądu (Dz.U. Nr 19, poz. 70)

  • Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 września 1995 r. w sprawie ustalenia struktury organizacyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego i regulaminu jego działania (Dz.U. Nr 112, poz. 540)

  • Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 września 1995 r. w sprawie utworzenia ośrodków zamiejscowych Naczelnego Sądu Administracyjnego, określenia ich siedzib oraz właściwości miejscowej i rzeczowej (Dz.U. Nr 112, poz. 541)

Główne kierunki orzekania

Dwadzieścia pięć lat orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało ogólne zasady, konsekwentnie stosowane przy rozstrzyganiu spraw sądowo-administracyjnych. W albumie wydanym na piętnastolecie NSA nazwano je tezami, w albumie na dwudziestolecie określono je - z pewną dozą emfazy - przykazaniami. Wszystkie zachowały swoją aktualność.

Prezesi NSA w latach 1980-2010

Prezesi Naczelnego Sądu Administracyjnego
Wiceprezesi NSA